• London

  • Beirut

  • Moscow

  • Los Angeles

  • Paris

  • Sydney

  • Toronto

ԱՐԴԵՕՔ ԷՐՏՈՂԱՆ ԿԸ ՆՊԱՏԱԿԱԴՐԷ՞ ՎԵՐՋ ՏԱԼ ԵՒՐՈՊԱԿԱՆ ՄԻՈՒԹԵԱՆ ԱՆԴԱՄԱԿՑՈՒԹԵԱՆ ԵՐԱԶԱՆՔԻՆ

08.11.2018   23:15

ՍԵՄԻՀ ԷՏԻԶ

ՆՈՐ ՕՐ, ԼՈՍ ԱՆՃԵԼԸՍ. – Էրտողանի երկրորդ կոչը, հանրագրութեամբ մը վերջ տալու Թուրքիոյ Եւրոպական Միութեան մաս կազմելու յառաջադրութեան, կրնայ զօրացնել իր դիրքը Մարտ 2019-ի տեղական մօտալուտ ընտրութեանց։

Արդարեւ, Հոկտեմբեր 4-ին, Իսթանպուլի մէջ կայացած Համաշխարհային Առեւտուրի մէկ հաւաքին (TRT), Էրտողան յայտարարած է, թէ 1963-էն իվեր կը քննարկուի Թուրքիոյ անդամակցութիւնը Եւրոպական Միութեան։ Մինչդեռ, ա՛յլ երկիրներ, որոնք չէին ամբողջացուցած ժողովրդավարութեան ու մարդկային իրաւունքներու «Քոփենհակընի վարկանիշ»ը (criterion) Եւրոպական Միութեան, ընդունուած էին իբրեւ լիիրաւ անդամներ, մինչ նոյն բարեացակամութիւնը զլացուած էր Թուրքիոյ։

Նկատի ունենալով որ այս օրերուն որեւէ նախանշան չկայ Անքարայի անդամակցութեան ընդունման, Էրտողան կոչ ըրաւ Եւրոպական Միութեան, հասկնալու համար թէ Թուրքիան ընդունելի՞ է որպէս անդամ։ Եթէ այս մէկը տակաւին ուշանայ, այն ատեն «մեր պարտականութիւնն է դիմելու 81 միլիոն թուրքերուն, անոնց կարծիքը հասկնալու համար… Իբրեւ իմ կուսակցութեանս ղեկավար այս հարցը օրակարգի հարց պիտի դարձնեմ. եւ եթէ այո՛ ըսուի, անմիջապէս քայլեր պիտի առնուին այս ուղղութեամբ։

Ատենէ մը իվեր այս հարցը նախասիրութիւն մը դարձած է Էրտողանի համար։ Անիկա, նոյնիսկ 2013-ին, հեռաձայնած էր Փութինի, խնդրելով որ օգնէ Թուրքիոյ՝ միանալու Շանկհայի Գործակցութեան Առեւտրական Կազմակերպութեան, որպէսզի վերջ տայ Եւրոպական Միութեան միանալու հրաւէրին։

Թէեւ Էրտողան անցեալի՛ն ալ կոչ ըրած է հանրաքուէի դիմելու՝ Եւրոպական Միութեան միանալու հարցով։ Այնպէս որ շատեր կը խորհին, թէ նման յայտարարութիւն մը կատարած է միայն քաղաքական նպատակով։

Մինչ այդ, ինք կը շարունակէ սիրաբանիլ ազգայնական ու կրօնական շրջանակներուն հետ, զօրացնելու համար իր համակիրներու խարիսխը։

Եւրոպական Միութիւնը լքելը, վերոյիշեալ խմբաւորումներուն եւ Էրտողանի համար, քիչ նշանակութիւն ունի, քանի անոնք, ընդհանրապէս, Եւրոպան դիտած են կասկածանքով ու զայրոյթով։ Եւրոպական Միութեան բարձր արժեչափեր՝  ժողովրդավարութեան ու մարդկային իրաւունքներու առնչութեամբ, որոնք նախապայմաններ են անդամակցութեան համար, վերոյիշեալ թուրք շրջանակներու կողմէ միաժամանակ նկատուած են ծուղակներ, թրքական իշխանութիւնները ականահարելու համար։

Սակայն Էրտողանի վարչակազմին կարգ մը անդամները տարակարծիք են անոր հանրաքուէի կոչին առնչութեամբ։ Օրինակ, Արտաքին գործոց Նախարար Մեւլուտ Չաւուշօղլուի համար եւրոպական անդամակցութիւնը «ռազմավարական նախընտրութիւն» կը մնայ Անքարայի համար։ «Մեր ապագան Եւրոպայի մէջ է» յայտարարած է ան յունական օրաթերթի մը։ Իր կուսակցութեան գործակիցներէն նախկին նախագահ Ապտուլլա Կիւլ ալ կողմնակից եղած է Անքարայի անդամակցութեան Եւրոպական Միութեան, որովհետեւ ատիկա պատճառ դարձած է բարեկարգումներ կատարելու Թուրքիոյ մէջ։

Սակայն Էրտողանի համար եւրոպական անդամակցութիւնը երբեք մաս չէ կազմած անոր քաղաքական յայտագիրներուն։ Իր հակա-Արեւմուտք հայեացքները իրեն նպաստաւոր քուէներ բերած են Եւրոպա բնակող իր հայրենակիցներէն ալ։

Էրտողան կը հաւատայ մեծամասնական քան բազմակողմանի մօտեցումին՝ ժողովրդավարութեան նկատմամբ, եւ հետեւաբար կողմնակից է Գործադիր մարմնի հակակշռին՝ երկրին իշխանութեան կողմէ։ Անիկա կը խորհի, թէ քաղաքական իր ազդեցութեան մեծ մասը պիտի կորսնցնէ, եթէ գործէ եւրոպական ժողովրդավարութեան սկզբունքներով։

Վերոյիշեալ բոլոր իրողութիւններէն ետք, անհարազատ կը թուի, եթէ ըսենք թէ Էրտողան կը շարունակէ յայտնել այն գաղափարը, թէ Թուրքիա կ՚ուզէ շարունակել իր եւրոպական կոչումը, եթէ անկէ արդար կարգադրութիւն մը ստանայ, հակառակ որ ան հազուագիւտօրէն ուզած է ապահովել եւրոպական անդամակցութիւնը։

Պուրհանետտին Տիւրան, որ ընդհանուր վարիչն է թրքական կառավարութեան կողմէ տնտեսուած քաղաքական, տնտեսական եւ ընկերային հիմնարկին (SETA), կը հաւատայ թէ Էրտողանի կոչը հանրագրութիւն մը կատարելու, անոր իւրայատուկ ոճն է, ստիպելու Եւրոպան վերադասաւորելու իր կեցուածքը Թուրքիոյ հանդէպ։

Փրո-կառավարական «Սապահ» թերթին մէջ լոյս ընծայուած յօդուածի մը մէջ, Տիւրան կը յայտնէ, թէ Եւրոպայի նոր քաղաքականութիւնը Թուրքիոյ հանդէպ, հիմնուած է Անքարայի նկատմամբ ձգտուածութեան վերջ տալու փոխարէն, զարգացնել երկկողմանի կապեր, ու շարունակելու գործակցութիւնը կենսական հարցերու շուրջ, ինչպէս՝ առեւտուրն ու գաղթականութիւնը, այսպիսով Թուրքիան ձեւով մը կապուած պահելու, առանց անդամ դարձնելու Եւրոպական Միութեան։ Այսուհանդերձ, նման քաղաքականութիւն չի կրնար երկարաձգուիլ անսահմանօրէն, կ՚եզրակացնէ Տիւրան։

Նման կացութեան մը մէջ, չի նշանակեր որ Էրտողան կռնակ պիտի դարձնէ Եւրոպայի։ Կը թուի թէ ան հետաքրքրուած է երկկողմանի կապեր պահելու եւրոպական երկիրներուն հետ, քան թէ՝ Եւրոպական Միութեան անդամակցութիւնը հետապնդելու։ Արդէն իր վերջին այցելութեան Պերլին, կը յայտնաբերուի թէ այս ուղղութեամբ եւրոպական երկիրները անընդունակ չեն իր բացումներուն (overtures)։

Կայ նաեւ թեքնիք գործակցութիւն մը Պրիւքսէլի հետ՝ կենսական հարցերու շուրջ, ինչպէս՝ գաղթականութիւն, ահաբեկչութիւն ու տնտեսական գործակցութիւն, որոնք կ՚երկարին տարիներու վրայ։ Սոյն կապերը պիտի չքանդուին, եթէ Թուրքիա որոշէ վերջակէտ մը դնել խորհրդակցութեանց՝ Եւրոպական Միութեան անդամակցութեան կապակցութեամբ։

Շատեր նոյնպէս կը հաւատան, որ Թուրքիոյ անդամակցութեան հարցին վերջ մը դնելով, եւրոպական ընկերութիւնները իրենց հետաքրքրութիւնը պիտի կորսնցնեն Թուրքիոյ հանդէպ, նոյն ատեն ընդունելով որ ատիկա կրնայ սկզբնական ցնցում մը յառաջացնել։ Արդէն Անգլիան, վերջերս տնտեսական նոր կաելիութիւններու ետեւէ է Թուրքիոյ մէջ, մանաւանդ որ անիկա դուրս ելած է Եւրոպական Միութենէն։

Համաձայն հանգստեան կոչուած թուրք դեսպան Օկուզ Տեմիրալփի, եթէ թուրքերը աշխատէին Եւրոպական Միութեան դրած պայմաններուն ուղղութեամբ, որոնք անհրաժեշտ են մեզի համար ալ, Եւրոպայի ղեկավարները պիտի չկարենային արգելք հանդիսանալ Թուրքիոյ մուտքին։

Համաձայն «Հիւրրիէթ»ի քաղաքական մասնագէտ թղթակից Սետաթ Էրկինի, եթէ Էրտողան հանրագրութեան դիմէ, հաւանական է որ ան վերջ դնէ նաեւ բանակցութեանց Եւրոպական Միութեան մասնակցութեան համար, ինչ որ կը նշանակէ լուրջ կորուստ մը Արեւմտեան տեսանկիւնին ուղղութեամբ, թէեւ այս մէկը վիճելի է այս հանգրուանին։

 

Թարգմ.՝ ՍԱՐԳԻՍ Յ. ՄԻՆԱՍԵԱՆ

«Էլ-Մոնիթըր», 17 Հոկտեմբեր 2018

Share Button

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Լրատուութեան գործընկեր