• London

  • Beirut

  • Moscow

  • Los Angeles

  • Paris

  • Sydney

  • Toronto

Կապոյտ Յիշատակներ Հրդեհուած Մելգոնեանին «Մելգոնենցի ըլլալը չի բացատրուիր՝ այլ կ՚ապրուի» Սկաուտական Շարժումը (Բ) (Թիւ 8)

22.09.2016   07:31

*ՎԱՐԴԳԷՍ ԳՈՒՐՈՒԵԱՆ*

Ամէն Չորեքշաբթի կ.ե. Տաղավար կը հաւաքուէինք սկաուտական գործունէութիւններու համար։ Խումբը գլխաւորաբար բաժնուած էր երկու մասերու, «Արարատ» եւ «Արագած»։ Իւրաքանչիւր խմբակ բաժնուած էր մեծերու (Առաջին Կարգ), Միջակներու (Երկրորդ Կարգ) եւ փոքրերու (գլխաւորաբար նորեկները)։ Իւրաքանչիւր Խմբակ բաղկացած էր 7-9 սկաուտներէ, իրենց Առաջնորդներով եւ փոխ Առաջնորդներով։ Ընդհանրապէս խումբը կը բաղկանար 40-50 սկաուտներէ։ Տարի մը մինչեւ 78 սկաուտներ ունեցանք։

 Արենուշապետ Տիկ. Հերմինէ Պէքարեան եւ Արիապետ Վարդգէս Գուրուեան բանակավայրի մուտքին

Արենուշապետ Տիկ. Հերմինէ Պէքարեան եւ Արիապետ Վարդգէս Գուրուեան բանակավայրի մուտքին

Եղբայր Գէորգ Կիւրեղեանը շատ խիստ էր, բայց նաեւ հայրական գուրգուրանքով կը մօտենար մեզի։ Համազգեստի քննութեան ժամանակ պէտք էր «ֆուլար»ի (փողկապ) ծայրը ճիշտ շապիկին կոճակներուն, գօտիին եւ տաբատին կոճակներուն հետ մէկ գիծ կազմէր։ Սկաուտական գիտելիքներու մասին խմբապետները շատ ուշադիր էին, քանի որ Զատկուայ արձակուրդի բանակումին մրցումներ տեղի կ՚ունենային։ Շատ լաւ պէտք էր պատրաստուէինք ներքին մրցումներուն՝ որպէսզի օտար խումբերուն հետ երբ մրցէինք, «պայման» էր որ առաջնութիւնը մենք խլէինք։

Մելգոնեանի սկաուտական խումբը կը մասնակցէր նաեւ Յունաստանի ազգային «Ո՛չ» (Օհի) եւ Կիպրոսի Անկախութեան տօներուն առիթով կազմակերպուած մեծ տողանցքներուն։ Քանի որ մեր խումբը լաւագոյն տողանցող խումբն էր, մենք միշտ տողանցող առաջին խումբը կ՚ըլլայինք։ 1966-ին Կիպրոսի անկախութեան տօնին առիթով կազմակերպուած տողանցքին, մեր խումբը երկրորդն էր։ Երբ պատճառը հարցուցինք՝ ըսին, որ սկաուտական «ֆանֆար»ր (փողերախումբ) այդ խումբին ֆանֆարն է, եւ ուրեմն իրենք առջեւէն պիտի քալեն։

Ֆանակուստա տանող զինուորական կառքերը

Ֆանակուստա տանող զինուորական կառքերը

Քալեցինք մինչեւ որ պատուոյ ամպիոնին մօտեցանք, ուր Հանրապետութեան Նախագահ, Նորին Վսեմութիւն Արքեպիսկոպոս Մակարիոսը եւ պետական ու զինուորական աւագանին պատիւները կ՚ընդունէին։ Համբիկ Մարուքեանին ըսի, որ քանի ինք շատ լաւ յունարէն գիտէր, խումբը արագ մը առջեւ տանինք եւ ըսենք, որ մեզի հրահանգուեցաւ առջեւ անցնիլ։ Այդպէս ալ ըրինք։ «Ֆանֆար»ի խումբի մեծերը շատ բարկացան եւ բողոքեցին։ Ըսինք, որ մեզի ետեւէն մեծերը հրահանգեցին որպէսզի առջեւ անցնինք…։

Դարձեալ 1965-ին Աթալասայի պուրակներուն մէջ Համակիպրական մեծ բանակում մը կար, ուր մօտ 40 խումբեր պիտի մրցէին։ Բնականաբար մեր խումբը լաւագոյնն էր։ Քննութիւններէն ետք բանակումի եւ Կիպրոսի սկաուտական շարժումի մեծերը մօտեցան մեզի խնդրանքով մը։ Ըսին, որ մենք լաւագոյն խումբն ենք եւ առաջնութիւնը շահած ենք։ Բայց, ըսին, խումբերէն մէկը կոյրերու խումբն է։ Եթէ, ըսին, դուք համաձայն ըլլաք, այդ խեղճերուն տանք առաջնութեան վահանը, բայց մեր տոմարներուն մէջ ձեր անունը կը գրենք եւ վկայագիր մըն ալ կու տանք ձեզի։ Եթէ մերժէինք, կրնային մեզի ըսել, որ սկաուտներուն համար «սկաուտական ոգին» շատ աւելի կարեւոր է քան բոլոր գիտելիքները գումարած։ Եւ քանի որ դուք այդ «բարի ոգին» չունիք, արժանի չէք ոչ մէկ վահանի, եւ կրնային անշուշտ մեզ մրցումէն դուրս ձգել։ Եթէ առանց առաջնութեան վահանին Մելգոնեան վերադառնայինք, ամօթանք պիտի լսէինք…։ Որոշեցինք առաջնութեան տեղը զիջիլ կոյրերու խումբին։ Մրցանակաբաշխութեան ժամանակ, գրեթէ ամէն մարզին մէջ մենք շահած էինք, եւ պատասխանատուները մեր խումբը շատ գովեցին։ Երբ եկաւ առաջնութեան վահանը յանձնելու պահը, ներկաները «7th Cyprus Melkonian Group» անունը կ՚ակնկալէին, եւ մեծ եղաւ ամէնուն զարմանքը՝ երբ կոյրերու խումբին անունը տուին։ Նախ փսփսուքներ լսուեցան, բայց բոլորը խելքի ինկան եւ բուռն ծափահարութիւններէն ետք շատեր եկան մեզ շնորհաւորելու։

1966-ինԿիպրոսի Անկախութեան տարեկան մեծ տողանցքը տեղի պիտի ունենար Ֆամակուսթայի մէջ (ծովեզերեայ շատ գեղեցիկ քաղաք մը)։ Նիկոսիայէն եւ այլ քաղաքներէն սկաուտական խումբերը զինուորական «քամիոն»ներով Ֆամակուստա պիտի տեղափոխէին։ Նիկոսիայէն 25 խումբեր մօտ 40 զինուորական բեռնակարգերով ճամբայ ելանք։ Յունական խումբերը քանի մը երգ երգելէն ետք, «դրամագլուխ»նին վերջացաւ։ Մենք հայկական երգերու շարան մըն էր, որ սկսած էինք։ Յանկարծ թրքական արիւնագոյն դրօշակներ տեսանք։ Գիտցանք, որ Ֆամակուստայի թրքական բաժինէն կ՚անցնինք։ Պահ մը քար լռութիւն տիրեց մեր բեռնակարգերուն մէջ։ Յանկարծ, ո՞վ սկսաւ չեմ գիտեր, հայրենասիրական երգեր սկսանք «պոռալ»։ «Իմ Նոր Երեւան», «Երեւան Դարձած Իմ Էրեբունի»,  «Հէյ Ճան Երեւան», «Հայաստան», «Զէյթունցիներու Երգ»ը, «Մշեցիին Երգը» « Անդրանիկին» (Իբրեւ Արծիւ սաւառնում ես), «Խուժան Ասկեր», «Հերոսների Կենացը» եւ նման երգեր։ Մեր առջեւի եւ ետեւի կարգերուն յոյն սկաուտները զարմացած մեզ կը դիտէին եւ չէին հասկնար, թէ մենք ինչու՞ երգելու պէս կը պոռանք կամ պոռալու պէս կ՚երգենք։ Եթէ այդ պահուն թուրք լակոտ մը մեր վրայ քար մը նետէր, Աստուած իմ, Վահագնի ահռելի ուժով կը յարձակէինք վրան եւ…։

Այդ օր ամբողջ Կիպրոսի տարածքէն, տասնըմէկ (11) սկաուտներ “Republic Scout»ի աստիճանը ստացան Հանրապետութեան Նախագահ Մակարիոս Արքեպիսկոպոսի ձեռամբ։ «Միայն» չորսը անոնցմէ Մելգոնեանցիներս էինք, Համբիկ Մարուքեանը, Վարդգէս Գուրուեանը, Նիկողոս Մարոնեանը եւ Յովհաննէս Տիմիճեանը (Նիկոսիայէն ուրիշ հայ սկաուտ մըն ալ ստացաւ այդ աստիճանը)։

ՄԿՀ Սկաուտական Խումբը

ՄԿՀ Սկաուտական Խումբը

Մելգոնեանի շրջաբակէն ներս, դարմանատան ճամբու եզրին պուրակներուն մէջ տեղի կ՚ունենային նաեւ մեր ներքին բանակումները։ Երեկոյեան երբ աշխատանքները վերջացնէինք եւ պառկելու ժամը գար, «Վերջալոյս, գնաց արեւ» երգը կ՚երգէինք։ Սկիզբի տարիներուն (1961, 1962) Լեւոն Թնկրեանը իր Trumpet-ով կը նուագէր այդ երգը, շատ հանդարտ, անշուշտ աղջկանց շէնքին կողմը դարձած։ Աղջկանց դէպի լուացարան տանող միջանցքի պատուհաններուն վրայ, քանի մը գլուխներ կ՚երեւային։ Կ՚ուզէինք հաւատալ որ անոնոցմէ մէկը՝ «իմ մարդս է»ր…։

Տարի մը Նիկոսիոյ «Ղա Սի Պի»ի մարզադաշտին վրայ դարձեալ սկաուտական շատ մեծ բանակում-մրցում մը կար։ Եւ որպէսզի խումբերուն միջեւ «եղբայրական ոգի»ն զօրացնեն, երկուքական խումբ միացած միւս խումբերուն դէմ պիտի մրցէին։ Մեր խումբին մէջ մեզի բաժին ինկած էր խոհանոցի մասը։ Վառարաններ պիտի պատրաստէինք, ճաշ պիտի եփէինք։ Մենք դպրոցէն ամէն բան պատրաստած էինք – փայտերը, վառարաններուն տակ դրուելիք թիթեղները, կերակուրի տեսակները, եւայլն։

Միւս խումբերուն խոհանոցները շատ պարզ էին։ Ճաշ եփելու «օճախ»ը քանի մը աղիւս իրարմէ հեռու, վրայ-վրայի, տակն ալ փայտերը եւ եփած ճաշն ալ, ըստ իրենց ճաշակին։

Մենք, վերջապէս մեզի Մելգոնեանցի կ՚ըսէին չէ՞, փուռ շինելու գիւտ մը ըրած էինք։ Ձիթաիւղի թիթեղեայ տուփը ցեխով կը ծածկէինք, քանի մը աղիւս տակը կը դնէինք եւ ուրիշ, փոքր ծակերով աղիւս մըն ալ ետեւէն բուխերիկ որպէս կը գործածէինք։ Շուտով թիթեղեայ տուփը կը տաքնար եւ բերանը ծածկելով, շատ աղուոր, «արդիական» փուռ մը կ՚ունենայինք։ Պարզ «օճախ»ն ալ մասնաւոր կերպով, շատ գեղեցիկ կը շինէինք։ Ունէինք նաեւ քեպապ պատրաստելու «մանղալ», չորս ոտքերու վրայ պատրաստուած, մօտ մէկ մեթր բարձրութեամբ, տոկուն եւ ցեխածածկ։ Տակաւին հոս չեմ ուզէր գրել սեղանին, նստարանին, օդէն կախուած «վանդակ»ին եւ այլ կէճիտներու մասին։ Այդ օր նախապէս տապկուած միս ունէինք եւ կանանչ ֆասուլիա պիտի եփէինք, փիլաւով եւ սալաթով։ «Մանղալ»ին վրայ խոզի միսով խորոված պիտի պատրաստէինք, կանանչ պիպերով, լոլիկով եւ սոխով…։ Փուռին մէջ ալ հաց պիտի եփէինք, նախապէս պատրաստուած խմորով (շուկայի պատրաստ հաց ալ ունէինք, պանիրով եւ ձիթապտուղով)։ Բոլոր եփուելիքները (հում) դպրոցի խոհանոցէն պատրաստ առած էինք։ Մեր ընդհանուր խումբը 15 սկաուտներ էինք, 5 մեր տղաքը, խոհանոցին համար, եւ 10 սկաուտներ ալ՝ բանակավայրի պատրաստման համար։ Մենք հաշիւ ըրած էինք 30-35 անձի ճաշ։ Մրցումները սկսելէն եւ մեր խոհանոցը քննուելէ եւ մեր եփած ճաշերը քննիչներուն կողմէ համտեսուելէ քանի մը վայրկեան ետք, բանակումի ընդհանուր պատասխանատուները սկսան մէկիկ-մէկիկ մեր «ճաշարան»ը գալ՝ քեպապն ու ճաշը համտեսելու։ Հարցուցին ինծի (ես գլխաւոր խոհարարն էի), որ քանի՞  հոգիի համար ճաշ պատրաստեցիր, ըսի մօտ 30 հոգիի համար։ Ըսին որ բայց դուք միայն 15 սկաուտներ էք, ինչու՞ 30 հոգիի համար պատրաստեցիր։ Ըսի, որպէսզի կարելի ըլլայ ձեզ ալ հիւրասիրել՝ առանց մեր սկաուտները անօթի ձգելու…։ Միւս խումբերուն «եփած» փիլաւները կամ չէին եփած, կամ չեփած ապուրի վերածուէր էին, կամ ալ  այրած էին։ Այդ օր մեր խումբը 100-ի վրայ 96 նիշ ստացաւ եւ բնականաբար առաջնութիւնը խլեցինք։

Հանրապետական Սկաուտի Վկայականի տուչութիւն Կիպրոսի Հանրապետութեան Նախագահ Ն.Վ. Մակարիոս Արքեպիսկոպոսի կողմէ

Հանրապետական Սկաուտի Վկայականի տուչութիւն Կիպրոսի Հանրապետութեան Նախագահ Ն.Վ. Մակարիոս Արքեպիսկոպոսի կողմէ

1975-ին կամ 1976-ին էր, երբ ես որպէս հերթապահ, էի նաեւ Արիապետ, դարձեալ համակիպրական մեծ բանակում-մրցում մը կազմակերպուած էր։ Մեր խումբը բնականին պէս լաւ պատրաստուած էր։ Մենք նման առիթներուն փորձ-բանակում մըն ալ կ՚ունենայինք՝ դպրոցի դարմանատան ճամբուն եզրին գտնուող պուրակին մէջ։ Այս անգամ սակայն թրքական յարձակումը տեղի ունեցած էր (1974) եւ հարիւրաւոր յոյն երիտասարդ զինուորներ զոհուած էին։ Տղոց հետ որոշեցինք, որ մեր բանակատեղիին մուտքին աղուոր գմբեթ-խորան մը շինենք, փայտերով, խաչով, Աստուածածնի եւ Յիսուսի նկարով, մոմերով եւ խունկով։ Այս խորանը վրանին մէջ պատրաստ պիտի ըլլար եւ քննութիւնները սկսելէն անմիջապէս առաջ դուրս պիտի հանէինք, զետեղէինք մուտքին եւ մոմերն ու խունկը վարէինք։ Խորանի ճակատին հաստ թուղթի վրայ, այրուածքներով գրած էինք “For our Greek brothers, who died to see Cyprus free”։ Այս խորանը եւ գրութիւնը յոյն քննիչներն ու այցելուները որ տեսան, խենթացան։ Սկսան իրենց յունական խումբերուն ամօթանք տալ եւ բարկացած ըսել, որ իրենցմէ որեւէ մէկ խումբ նման բան չէր մտածած, բայց հայկական խումբը գիտցած էր յարգել իրենց նոր նահատակները։ Մրցանակաբաշխութեան ժամանակ մասնաւոր գնահատանք ստացանք մեր այդ «գիւտ»ին համար, բայց մեզի երկրորդութեան վահանը տուին, ի զարմանս մեզի եւ հիւրերուն։ Մեր հիմնաւորուած բողոքները (առաջին ելած խումբը պատրաստի «պիւթակազէ փուռ» բերած էր – հիմա ըսին եթէ կրնաս փոխադրել, կրնաս բերել։ Այդ խումբին երէցները պատրաստած էին անոնց բանակավայրը «մենք անանկ բան չտեսանք» ըսին, եւայլն, եւայլն)։ Ըսի, որ ձեր այս մօտեցումին համար ասկէ ետք մեզ մի հրաւիրէք ձեր մրցումներուն։ Յաջորդ տարի մասնաւոր պատուիրակութեամբ մը դպրոց եկան եւ Տնօրէն Պրն. Ասատուր Պետեանին հետ տեսնուեցան՝ որպէսզի Տնօրէնը մեզի համոզէ մրցումներուն մասնակցելու … ։

Կիպրոսի Անկախութեան Տօնի առիթով Նիկոսիոյ մէջ Մելգոնեանցիները տողանցքի պահուն, պատուոյ թրիւպլինին առջեւ

Կիպրոսի Անկախութեան Տօնի առիթով Նիկոսիոյ մէջ Մելգոնեանցիները տողանցքի պահուն, պատուոյ թրիւպլինին առջեւ

Սկաուտական ներքին բանակումներու ժամանակ, ոչ-սկաուտ աշակերտները կազմակերպուած գիշերային «յարձակումներ» կը գործէին բանակավայրին վրայ։ Սկաուտներն ալ շատ զօրաւոր կերպով կը պաշտպանուէին եւ հակա-յարձակումի կ՚անցնէին։ Վիրաւորուողներ ալ կ՚ըլլային։ Եթէ աշակերտները «յաղթէին», բանակատեղիէն գրաւուած հագուստներն ու իրերը աղջկանց շէնքին ետեւի ծառերուն վրայ կը կախէին որպէսզի աղջիկները տեսնեն եւ … հերոսանային, վերջապէս յաղթած էին։ Իսկ եթէ սկսուտները յաղթէին, «գերի» բռնուած աշակերտները նոյն տեղը ծառերուն կը կապէին եւ մինչեւ առտու կը հսկէին, որ միւս աշակերտները «ազատելու» չգային։ Շատ լուրջ էին այս «ճակատամարտերը», պատիւի հարց կար…։ Աւարայրի ճակատամարտէն միայն մէկ աստիճան վար էր…։

Մելգոնեանի սկաուտական խումբին խարուկահանդէսներուն համար, անհատնում չորցած փայտ կար Մելգոնեանի պուրակներուն մէջ։ Մեր խարուկահանդէսներուն եթէ Պրն. Սեպուհ Աբգարեանի սորվեցուած սկաուտական երգերուն կէսը միայն երգէինք, առաւօտեան փոքր ժամերուն կը հասնէինք։ Պրն. Աբգարեանի եւ Տիկ. Պէքարեանի ղեկավարութեամբ սկաուտական երգերը, խաղերը, պարերը, կատակները եւ «անմար խարոյկ»ը տարբեր, ջերմ մթնոլորտ մը կը ստեղծէին պատանիներուս համար։ Խարուկահանդէսները առիթներ էին նաեւ, որ զոյգերը քով-քովի ըլլային, մութին մէջ ձեռք-ձեռքի բռնէին եւ իրարու աչքերուն մէջ կարդային սիրոյ «անմար կրակ»ին մասին։ Խարուկահանդէսի վերջաւորութեան հիւրերն ու Արի-Արենոյշները տաք կաթով քաքաոյի կը հրաւիրուէին։ «Սթարպաքս»ի կաթով քաքաոն անհամ խմիչք մըն է այդ մեր սկաուտական կաթով քաքաոյին քով։ Ան որ խմած է այդ քաքաոյէն, ան միայն կրնայ գնահատել անոր համը։

Տակաւին կարելի է շատ գրել մեր սկաուտական եւ արենուշական կեանքի հերոսութիւններէն, դաշտագնացութիւններէն, ձիւնագնացութիւններէն, արշաւներէն եւայլն, եւայլն։

Յարգանք մեր բոլոր Արիապետերուն։

Յարգանք՝ Մելգոնեանի Արիական Խումբին, Մելգոնեանին եւ հայութեան պատիւը բարձր պահած բոլոր սկաուտներուն։

Լոս Անճելըս, 2016

Share Button

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Լրատուութեան գործընկեր