• London

  • Beirut

  • Moscow

  • Los Angeles

  • Paris

  • Sydney

  • Toronto

Երախտաշտ Հայագէտ՝ Փրոֆ. Ռիչըրտ Յովհաննէսեանին Հետ

01.03.2017   19:39

Պատիւն ունեցանք «Զարթօնք»ի խմբագրատան մէջ ընդունելու երախտաշատ հայագէտ Փրոֆ. Ռիչըրտ Յովհաննէսեանը:

Ինչպէս բոլորին ծանօթ է Ռիչըրտ Գասպար Յովհաննէսեան ամերիկաբնակ հայ պատմաբան է եւ ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանեան անդամ։ Իր  հիմնական աշխատութիւնները կը վերաբերին Հայաստանի, Անդրկովկասի եւ Միջին Արեւելքի պատմութեան հարցերուն, Հայաստանի 20-րդ. դարու սկիզբը, Հայաստանի առաջին Հանրապետութեան, Օսմանեան կայսրութեան մէջ Հայոց Ցեղասպանութեան պատմութեան եւ պատմագրութեան:

Հանդիպումը առիթ մըն էր մեզի համար այս մեծ Հայուն հետ քննարկելու՝ Հայ Սփիւռքն ու Հայրենիքը յուզող հարցեր: Հետեւեալ տողերով կը ներկայացնենք մեր զրոյցէն կարեւոր հատուածներ.

-Կը խօսի՞ք, խնդրեմ, Ամերիկայի հայկական գաղութի հայագիտական վիճակին մասին:

Ես զիս բախատաւոր կը համարեմ, որովհետեւ ես եւ իմ սերունդը առաջին անգամ առիթ ունեցանք համալսարանական մակարդակով հայագիտութեամբ զբաղելու: Ես, օրինակ դոկտորի կոչում ստացած եմ առանց որեւէ հայերէն դասի կամ հայկական նիւթ ուսումնասիրելու, որովհետեւ այդ ժամանակ դեռ չկային նիւթեր:

50-60-ական թուականներուն էր, որ առաջին անգամ առիթ եղաւ համալսարանին մէջ հայագիտական նիւթեր դասաւանդելու՝ համալսարանի մակարդակով: Ես եւ իմ ընկերներս կրցանք Քալիֆորնիոյ պետական համալսարանին, Հարուըրտի եւ Քոլումպիայի համալսարաններուն մէջ դասաւանդել հայագիտութիւն: Շուրջ 50 տարի կը դասաւանդէի Հայ ժողովուրդի պատմութիւն՝ առանց որեւէ ակադեմական պատրաստութեան, ինքնուս: Եւ ի վերջոյ կրցանք հասնիլ այն մակարդակին, որ դոկտորի կոչման հասցուցինք մեր ուսանողները: Ես անձնապէս ունեցայ դոկտորի կոչման հասած 15 ուսանողներ, որոնք այսօր կ’աշխատին Ամերիկայի տարբեր համալսարաններու մէջ: Ահա այսպէս, հայագիտութիւնը բաւական զարգացաւ:

– Հետաքրքրական է իմանալ, որ ձեր դասաւանդած ամպիոններուն մէջ հայագիտութեամբ հետաքրքրուած ոչ հայ աշակերտներ կա՞ն:

Իմ ուսանողներէն շատեր եղած են ոչ հայեր, որ իմ կարծիքով լաւ է՝ որովհետեւ այդ ձեւով կրնանք հայկականը ներկայացնել օտարներուն: Ոմանք կու գային, որովհետեւ մէկուն ընկերը հայ էր, միւսին այդ ժամը յարմար էր, միւսն ալ պարզապէս հետաքրքրուած էր: Այս պահուն Ամերիկայի մէջ ունինք մօտ 10-12 ամպիոն: Ուսանողներուն թիւը այնքան ալ մեծ չէ, բայց եւ այնպէս ամպիոնները կը գործեն: Այսպէս, տարեկան կ’ունենանք քանի մը հարիւր ուսանող:

-Իսկ ինչպէ՞ս կը տեսնէք Սփիւռքի մէջ հայագիտութեան ապագան:

Ապագային համար դեռ վստահ չեմ: Ճիշդ է լուրջ ուսանողներ ունինք, բայց ընդհանուր ապագայի մասին չեմ կրնար ըսել: 1915 թուականէն որքան կը հեռանանք, այնքան կը մեծնայ ձուլումը: Երեւի պէտք է նոր ռազմավարութիւն մշակել, որ հայերէն չիմացող երիտասարդին մէջ կարենանք հայկական ոգին ներշնչել: Միւսը պէտք է ըլլայ առնչութիւնը Հայաստանին եւ հայկական հողին հետ: Ողջունելի են մեր ամէնօրեայ դպրոցները, որոնք իրենց աւարատական դասարանները երկու շաբաթով կ’ուղարկեն Հայաստան: Այսպէս, աշակերտը, թէկուզ թերի հայերէնով, բայց հոգեպէս կը կապուի Հայաստանին: Կը կարծեմ, ապագային այսպիսի ծրագիրները պէտք է աւելի շատնան ու հզօրանան, որուն մէջ Հայաստանն ալ մեծ դեր ունի:

-Ամերիկեան Դպրոցներու մէջ որո՞նք կը դասաւանդեն հայագիտութիւն: Գաղութը ունի՞ որակեալ ուսուցիչներ:

Իմ կարծիքով ունինք լաւ ու որակեալ ուսուցիչներ: Գիտէք, Ամերիկայի մէջ քիչ մը տարբեր է` պատմութեան պաշտօնական դասագիրք չունինք: Մեծ մասամբ անհատական գրականութիւն է, որոնց մէջ տարբեր տեսակէտներ կան, երբեմն թերի, երբեմն ալ վիճելի, բայց եւ անպէս, կը յարգենք մէկս միւսին տեսակէտը եւ եթէ հիմնաւորուած է տեսակէտը եւ իրենք փաստեր ունին` կ’ընդունինք: Օրինակ, հայ ժողովուրդի ծագման մասին ահագին վէճեր ու քննարկումներ կան: Անիկա ուսումնասիրութեան խորունկ նիւթ է, ամէն պարագայի պէտք է փաստերը հիմաւորել՝ դասաւանդելու համար:

-Հա՞յը, Սփիւռքի ապագա՞ն։

Սփիւռքը պայքար է…: Մենք կը կարծէինք, որ գաղութները միշտ ալ կանգուն պիտի մնային եւ մեր ապագան կը կապէինք հայախօսութեան հետ։ Բայց նոյնիսկ այստեղ` Լիբանանի մէջ, կամ Իրաքի եւ Եգիպտոսի, լեզուն կը նահանջէ: Այս նոյն ընթացքը աւելի արագ եղած է Եւրոպայի եւ Ամերիկայի գաղութներուն մէջ: Որքան մեր երկրէն հեռու ըլլանք, ձուլումը այնքան արագ տեղի կ’ունենայ: Մենք կը փորձենք ամէն ինչ ընել, որպէսզի որոշ չափով  դանդաղեցնենք այդ ձուլման ընթացքը՝ յոյս ունենալով, որ ապագային հրաշքներ պիտի ըլլան եւ մենք արտագաղթելու փոխարէն պիտի ներգաղթենք հայրենիք:

«Խմբ.»

Share Button

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Լրատվական գործընկեր