• London

  • Beirut

  • Moscow

  • Los Angeles

  • Paris

  • Sydney

  • Toronto

Լաթակազմ Հրատարակութիւն Մը Արեւելահայերէնով, Երեւան, 2016, Լուսակն հրտ. Մովսէս Անդրանիկի Նաճարեանի “Լեզուաբանութի՞ւն՝ թէ Իմաստասիրութիւն” հատորը, 430 էջ

24.01.2017   08:36

*ԹՈՐՈՍ ԹՈՐԱՆԵԱՆ*

Հեղինակը ծաւալուն այս գործը նուիրած է ի յիշատակ իր մեծ հօր՝ Նաճար Մովսէսին, ու հօրը՝ վարպետ Անդրանիկին:

Կ՛իմանանք, որ գործը Բ. օրինակն է այս երկասիրութեան՝ լրացումներով:

Հատորին առաջին իսկ էջէն մեզի կը խօսի Դաւիթ Անյաղթը, որ կը հաղորդէ.

– “Իմաստասիրութիւն՝ արհեստ արհեստից եւ մակացութիւն մակացութեանց է: Վասնզի իմաստասիրութիւն զբնութիւն էիցն գիտէ”:

Գիրքը օժտուած է յառաջաբանով, որուն “Երկու խօսք մեր կողմից” խորագրին տակ ստորագրած է Ն. Գալանտէրեանի անուան Բեմարուեստի մանկավարժական համալսարանի տնօրէն Արմէն Նալպանտեան, ուր կ՛ըսէ – §Մեկնութիւններ անելու “մեղքը” շատերն են գործում, սակայն քչերին է տրուած ճշմարիտ բացայայտումներ կատարելու եւ իմաստուն վերարտադրելու ունակութիւնը: Այդ քչերից է սիրիահայ մտաւորական Մովսէս Նաճարեանը՝ զգայական, ոգեկան եւ բանական աստուածատուր օժտուածութեամբ: Օժտուած լինելով զուգորդումների, համադրումների, վերլուծատրամաբանական հզօր կարողութիւններով՝ նա կարողացել է թափանցել մատենագրութեան, հնչիւնագիտութեան, տոմարագիտութեան, անուանագիտութեան, այբուբենագիտութեան, բառագիտութեան եւ կաբբալիստական (թուամիսթիքական – կապագրային) երեւոյթների տակ թաքնուած տիեզերական օրինաչափութիւնների մէջ, կատարելու ընդհանրացումներ եւ արմատական բացայայտումներ: … Նա գիտի թէ ինչի համար է լոյս աշխարհ եկել»:

Այս հակիրճ գրութեան մէջ կարծէք ըսուած է ամէն ինչ: Հապա ի՞նչ, պիտի ըսենք մենք:

Անդրադառնանք այս անգամ հեղինակի նախաբանին՝ որու ճակատին կը կարդանք հատուած մը Ֆիրտուսիի «Սիաւուշ»-էն.- «Որտեղ որ կը սերմանեն խարդախութիւն, խօսքի թոյն՝ այնտեղ պէտք է խելք ու հաւատք, ուշիմութիւն, գիտութիւն: … Երբ չարի դէմ բարի եղար՝ կը ստանաս չար յատուցում»:

Իր նախաբանին մէջ հեղինակը կը յաւելու.- «Մարդկային մտքի համար դժուար է համակերպուել որեւէ գիտական – կիրառական, թէ տեսական – նորամուծութեան, ուր մնաց ընդունել մշակութային ոլորտների հիմքերը վերատեսութեան ենթարկող մի գործ, որի դէմ վստահաբար պիտի բարձրանան միջազգայնօրէն ու ազգայնօրէն սահմանուած կարծրատիպեր, հսկայածաւալ գրականութիւն, հեղինակութիւններ, դասագրքեր, մասնագէտների բանակ, ինստիտուտներ:

Մենք երբեք չէինք ցանկանայ այդպիսի գորշ մի պատնէշ-բանակի դէմ դրօշակ պարզել կամ սուր ճօճել՝ ինչպէս մի Դոն Քիշոտ կամ Նազովրեցի: Սակայն ստիպուեցինք… Քանզի ինչպէս ամբողջ աշխարհը՝ այդպէս էլ մենք ու մեր որդիները կանգնած ենք միջազգային թեռորիզմի դէմ յանդիման, որի գլխաւոր եւ վերջնական թիրախն է մարդկութեան դարաւոր մշակութային ժառանգութիւնը, յիշողութիւնը»:

Հեղինակը գիտէ կանխաւ՝ թէ իր գործը ինչպէ՞ս պիտի դիմաւորուի: Բայց ինք գիտակ մարդ՝ նետած է ձեռնոցն ուղղուած բոլորին, կարծէք ըսել ուզելով.- «Ով որ քաջ է՝ ի՞նչ կը սպասէ»:

Նախ, որպէսզի ընթերցողը ընդհանուր տեղեկութիւն մը ունենայ այս հրատարակութեան մասին՝ յայտնենք, որ հատորին 430 էջերուն վրայ պիտի հանդիպինք 105-է աւելի գունատիպ նկարներու եւ քարտէսներու, աղիւսակներու, հայկական անշարժ հայանուն տոմարին, գարնանային ցերեկային եւ գիշերային ժամերու աղիւսակներուն, հայոց շարժական տոմարին՝ Յուլեան տոմարի համեմատութեամբ, 404 թուականի հիմքով: Օգտագործուած գրականութիւնը տրուած է իւրաքանչիւր էջի ներքեւը: Որպէսզի գաղափար մը ունենանք գունատիպ նկարներէն՝ տանք քանի մը անուանումներ. «Հայկական Լեռնաշխարհ», «Կարսի սարահարթ՝ Տիեզերանաւակայան», «Կարսի սարահարթի Նախիջեւանը» որպէս առաջին տիեզերակայան, «Նեմրութ կամ Սարակն լեռը» որպէս Ցուլ կենդանակերպի գլխաւոր աստղ Էլդաբարանի երկրային պատկեր, «Ծիրկաթին»-ի երկրային համեմատականը, եւ այլն:

Կազմի կողքին վրայ ներկայացուած է թեւաւոր առասպելական Պեքաս ձին՝ որպէս նոյնանուն համաստեղութեան պատկերը երկրի վրայ, գծագրի հեղինակ Հայնրիխ Պունթինկ, Հանովր, 1551 թ., ուր Արմենիա երկրանունը արձանագրուած է թեւաւոր Պեքասի գլխուղեղի դիրքին վրայ, այսինքն Պեքասի ուղեղը Հայաստանն է: Պեքասի մռութին Յունաստանն է՝ Բոսֆորի նեղուցով, ուր Յունաստան թափանցած են Պեքասի շունչը, ոգին, գիտելիքները, լեզուն: Ձիու իրանը՝ Պարսկաստանն է, քամակի կողմը Հնդկաստանն է, առջեւի ոտքերը Իրաքէն հասած են Եգիպտոս, իսկ թեւաւոր ձիու թեւերու մարմինին կցուած յօդակապը՝ պարթեւներու բուն բնակավայրն է, Կասպեան ծովուն հարաւակողմը: Ձիուն աջ թեւը Կասպից ծովի արեւելան կողմի հիւսիսէն հասած է արեւմուտք՝ մինչեւ Ղրիմ: Ձախ թեւը կ’ուրուագծէ պարթեւներու բնակութեան արեւելեան սահմանը՝ մինչեւ Թարթարիա: Այսպիսով, գերմանացի մը՝ ո՛չ թէ հայ մը, 1551 թ.-ին կը ներկայացնէ այդ օրերուն ծանօթ ամբողջ արեւելքը:

Հատորն ունի 44 բաժիններ՝ խտացուած բովանդակութեամբ, ուր առիթը պիտի ունենաք ունկնդրելու հեղինակին Երեւանի մէջ տուած դասախօսութիւնները, ուր պիտի գտնէք ձեր հետաքրքրութիւնները լարելու, մերթ եւ յաճախ ցնցող իրողութիւններ՝ որոնք շատերու համար կրնան ո՛չ անմիջապէս ընդունելի նորութիւններ ըլլալ, ինչպէս կանխաւ ըսած է հեղինակը:

Մինչեւ հոս մեր տուածը եղաւ մուտք: Պիտի բաւարարուիմ հատորի նիւթերու ցանկը ներկայացնել՝ կարգ մը տուեալներով հանդերձ: Ահա Յօդուած 1-ի խորագիրը. «Գիր, գրանշան եւ նշանագիր բառերի իմաստները ոսկեդարեան մատենագրութիւնում, եւ դրանց սխալ թարգմանութեան աւերիչ հետեւանքները պատմագրութեան մէջ»:

Այս նիւթը կարդացուած է 2003 թ.-ին՝ Վարդանանք ՀԿ-ի եւ անոր հետ համատեղ Հայաստանի Գիտութիւնների Ազգային Ակադեմիայի Պատմութեան Ինստիտուտի կազմակերպած գիտաժողովին:

Հեղինակը փաստերով խօսելու, օրինակներ ներկայացնելու բարի սովորութիւնն ունի՝ մերթ զարմացնելով լսողն ու կարդացողը, մանաւանդ, երբ կու տայ տիրող անուններ՝ որոնք մատենագրութենէն իրենց կատարած թարգմանութիւններուն մէջ (գրաբարէն աշխարհաբարի) սխալներ արձանագրելով տեղի տուած են թիւրիմացութիւններու: Հեղինակը զուգահեռ կը ներկայացնէ ի՛ր թարգմանութիւնները՝ որպէս հակափաստ:

Ո՛չ ընդարձակ բայց համապարփակ նիւթ մը ահա, որ մեզ կը մղէ երկար խորհրդածութիւններու՝ եւ իրողութիւնները գործնապէս սրբագրելու դժուարին աշխատանքին: Հոս, հեղինակը արդէն տուած է սխալ թարգմանութեան մը օրինակը.

«Ուշադրութեան արժանի առաջին խօսքը «Մատենանշան յիշատակարան»-ն է, ինչից պարզւում է, թէ մատեաններում գրուածը կոչուել է «նշան» եւ ո՛չ թէ «գիր»: Ուշադրութիւն գրաւող երկրորդ բառը «Նորոգատուր»-ն է, որը Մանուկ Աբեղեանը թարգմանել է «Նոր տրուած», մինչդեռ պէտք է լինի «Նորոգուած ու տրուած», կամ էլ ըստ բառի ստուգաբանութեան՝ «Նոր ոգիով» կամ «Նոր շնչով տրուած», այլապէս «Նոր հնչիւնով տրուած», ինչից էլ իմանում ենք, թէ տառերը Մաշտոցի ժամանակ հենց նոր ու առաջին անգամ չէին տրւում մեզ, այլ նորոգուած՝ նոր իմաստաւորումով եւ հնչիւններով՛»:

Որպէս վերլուծող միտք՝ հեղինակը կ’անցնի «Գիր» բառի բովանդակութեան: Կարդալ պէտք է ողջ գիրքը՝ պիտի ըսէի գանձատունը:

Յօդուած 2– «Ձիու քայլ իմաստասիրութեամբ»:

Ճակատին կ’ընթերցենք.- «Հազար տարուայ ընթացքում ձեր կառուցած սուտերի տաճարը մի ակնթարթում կը քանդեմ, ու երեք ակնթարթում կը կանգնեցնեմ ճշմարտութեան տաճարը», Աւետարանն Քրիստոսի:

Յօդուածի նախաբանին մէջ կը կարդանք.- «Միամտութիւնը չունինք արհամարհանք ցուցաբերելու, թերագնահատելու կամ ստուեր գցելու մեր մատենագիրների, մեզ նախորդող հայագէտների, պատմաբանների, լեզուաբանների ու տոմարագէտների աշխատանքների վրայ: Խոնարհւում ենք նրանց գործի եւ յիշատակի առաջ, քանզի նրանք իրենց հնարաւորութեան սահմաններում ուղի են հարթել մեզ համար, ու մեր մտքերն են բորբոքել ճշմարտութեան հասնելու ճանապարհին: Սակայն այդ բնագաւառներն ունեն չլուծուած խնդիրներ, որոնք լուսաբանելու եւ պարզելու համար պահանջւում է նոր մօտեցում, ինչն էլ փորձել ենք անել ստորեւ»:

Հեղինակը վրացի պատմաբանի մը հետ կը վիճաբանի: Այս մէկը կը յայտնէ թէ մենք չենք ունեցած պետականութիւն ընդհանրապէս: Ասոր հետեւանքը կ՛ըլլայ.-

«Ուսումնասիրելով մեր հնագոյն մատենագիրների գործերը գրաբարով՝ նկատեցի որ մի շարք տուեալներ չեն համապատասխանում աշխարհաբար թարգմանութիւններին, քանզի որոշ բառեր ընկալուել են արդի ըմբռնումներով, եւ տեղի է ունեցել պատմական եւ իմաստային աղաւաղում: Երկրորդ, Խորենացու գործում ի հարկէ կայ խառնաշփոթ, որը գալիս է ո՛չ թէ պատմահօր կամայականութիւնից կամ անփութութիւնից՝ այլ իրեն աղբիւր ծառայած 17 մատենագիրներից ոմանց տուեալներից: Ուստի Խորենացուն ուղղուած հերիւրանքներն ու պարսաւանքները պէտք է հասցէագրել նրանցից մի քանիսին: Ի հարկէ պատահել են նաեւ ակամայ աղաւաղումներ՝ երկն ընդօրինակող գրիչների կողմից»:

Որպիսի՜ անկողմնակալ մօտեցում հեղինակին կողմէ:

Ան կ’անցնի վերլուծումներու, կը խօսի Մար Աբաս Կատինայի, Նինոսի, Բաբելոնի աշտարակաշինութեան, մեր Հայկ նահապետի մասին՝ միշտ ճշգրտելով պատմական իրողութիւնները: Մեր նահապետը Երկրէն եկած ազատախոհ ճարտարապետ՝ անգոսնելով բռնակալը, կը վերադառնայ իր մայր երկիրը: Հարցերը բազում՝ Ճշգրտումները նոյնպէս: Կը խօսի հայոց պատմութեան մէջ յիշատակուող Հայր Մարդպետի մասին. «Կարող է անմիջական կապ ունեցած լինել Մարդուկ հրեշտակապետի սերունդների հետ, ինչպէս հնդկական առասպելների Մարութները»: «Կարող է»-ի ետեւէն՝ փաստերը խօսուն են եւ համոզիչ:

Կը խօսի յունական առասպելաբանութեան, արաբական, հին եգիպտական ու հնդկական աղբիւրներու մասին՝ որոնց մօտ կը ցուցանէ համարեա՛ նոյնանուն հայկական Տիր աստուածը, անոր նոյնական յատկանիշներով ու գործառոյթներով:

Սումէրական Կիլկամէշ վէպին մէջ հերոսի ճամբուն վրայ յիշատակուող Մայրիներու Երկրի տեղադրութիւնը կը ճշգրտէ՝ հայկական լեռնաշխարհի Տմօրիքի սահմաններուն մէջ, ժխտելով մասնագէտներու կարծիքը, թէ ան Ամանոս լեռներու վրայ կը գտնուէր:

Տորք Անգեղը իր վերլուծումներու նիւթերէն մէկն է, ո՛չ թէ մակերեսային խօսքերով՝ այլ հաստատումներով, որպէս հեռաւոր պատմական իրողութիւն:

Կը հասնի Բ. Գիրք՝ Ծննդոց-ին. «Եւ Տէր Աստուած արեւելան կողմը Եդեմի մէջ պարտէզ մը տնկեց, ու իր շինած մարդը հոն դրաւ…»:

Փորձանքը պիտի սկսէր՝ տեղանուններու վերլուծութեամբ, դրախտի այգիին գտնուած բուն տեղանքի որոնումներով ու հաստատումներով:

Հեղինակին նիւթը միշտ Հայաստանն է.- «Խորենացին հաղորդում է, թէ Արամը Մեծ Հայքի արեւմտեան սահմաններից դուրս գալով՝ հասանէ ի կողմանս Կապադովկացւոց, ի տեղի մի, որ այժմ ասի Կեսարիա, պատահէ նմա Պայապիս Քաաղեայն Տիտանեան պատերազմաւ, որ բռնացեալ ունէր զմիջոց երկուց ծովուց մեծամեծաց՝ զՊոնտուն եւ զՈվկիանու…»:

Ասկէ կը յայտնաբերէ դրախտէն ելլող Գեհոն գետի այսօրուան անուանումն ու դիրքը:

Ան կը հաստատէ մեզի հինէն հասած պատմական աշխարհագրական իրական Նախիջեւանի դիրքը՝ Կարսի սարահարթի հարաւ-արեւելեան սահմանին, եւ կը վերականգնէ ներկայիս թիւրիմացաբար Նախիջեւան կոչուող քաղաքի եւ գաւառի բուն Նախճաւան անունը, ներկայացնելով իր պատճառաբանութիւններն ու փաստարկները:

Ան մանրամասն կը խօսի աւանդուած մեծ ջրհեղեղի, Նոյեան տապանի իջեւանած վայրի մասին, եւ իր ամրակուռ փաստերով կը պնդէ, որ այդ ջրհեղեղի ջուրերը չէին հասած Հայկական Լեռնաշխարհի բազմաթիւ լեռներու բարձունքներուն, ուստի պատմական Հայաստանի տարածքին կրնային ըլլալ փրկուած մարդիկ, բուսականութիւն եւ անասուններ:

Հայոց պատմութեանն առնչուող առասպելական եւ աշխարագրական անունները հնարաւորինս կը վերլուծէ, կը մեկնաբանէ իմաստները, այդ ընթացքին նաեւ բազում բառեր:

Նիւթ կա՞յ որ հեղինակը վերլուծած չըլայ:

Ահաւասիկ.- «Երաժշտական առաջին ձայնանիշ Do-ի ծագումը եւ եգիպտական «Tot»-«Ջահութի» աստուածը: Do-ն սկզբնապէս կոչուած է ՈՒԹ: Ութ- Do-ի ակունքը կը հանդիսանայ մեր Սասնայ Ծուռ Դաւիթ-Նոյ նահապետի անունը, երբ Դաւիթի հիմքը եղած է Դաւութ, ինչը պահպաներ են արաբներն ու արեւելեան ժողովուրդները: Դաւութ-ը բաղադրուած է Դաւ-Ութ արմատներէն, ու Դաւ-ը կը նշանակէ «Տիեզերական լոյս», այլապէս «Մայր լոյս», որ ձայնանիշերու պարագային կը ներկայանայ որպէս «Մայր ձայն», երբ հայերէնի մէջ Դաւ-ով ունինք «Դաւանել», «Դաւանանք» եւ այլ բառեր, իսկ «Ութ»-ին խորհուրդն է «Կատարելութիւն», նաեւ «Յաւերժութիւն»: Ուստի «Դաւութ» կը նշանակէ «Տիեզերական յաւերժական լոյս»: Իսկ «Tot»-ի իսկական ընթերցումը պիտի ըլլայ «Dawut-Dout», երբ «Ջահութի»-ն արդէն կը յստականայ, որովհետեւ նոյն Տիեզերական յաւերժական լոյսը կամ ջահն է:

Որքա՜ն խոր դարերէն կու գայ Սասնայ Ծուռերուն պատմութիւնը……

Սումերական առասպելներու հենքին վրայ կը հաստատէ՝ թէ երկիր մոլորակի վրայ առաջին կառուցուած քաղաքը եղած է Ուրհայ-Եդեսիան, իսկ երկրորդ կառուցուած քաղաքը եղած է Կարս քաղաքը, մեզմէ 115.000 տարի առաջ արարուած Ադամէն հազարամեակներ առաջ:

 

Յօդուած 3- Աստղային Երկինքն ու Աշխարհագրութիւնը.

«Երբ զուգահեռներ անցկացրինք լեռների եւ աստղերի միջեւ, լեռնաշղթաների ուրուագծերի եւ համաստեղութիւնների միջեւ՝ ոմանք մեզ համեմատեցին սուրճի գաւաթ կարդացող գուշակների հետ: Սակայն փաստերը այնքան խօսուն են՝ որ նրանք ստիպուած էին լրջանալ ու տեղի տալ»:

Հիմա եթէ ընթերցողին ըսենք թէ Հայաստանի աշխարհագրութիւնը երկինքի վրայ դաջուած է՝ դժուար թէ հաւատայ:

Հեղինակը անմար եռանդով կը բացատրէ այս իրողութիւնը: Ահա կը տեսնենք հայկական լեռնաշխարհը երկինքէն դիտուած՝ համեմատելի երկինքի հիւսիսային կիսագունդի համաստեղութիւններուն հետ, միշտ օրինակներ արձանգրելով, քարտէսներ եւ լեռնանուններ ցոյց տալով՝ յար եւ նման համապատասխան աստղանուան: Իսկ Հայկական լեռնաշխարհէն դիտուած համաստեղութիւններուն քանակը նախապէս եղած է 36 հատ, որոնցմէ իւրաքանչիւրը կը պատկերէ Մաշտոցեան Հայոց Այբուբենը….. Ահա թէ Մեծն Մաշտոց ուրկէ՞ ստացած է մեր այբուբենը՝ քուն թէ արթուն վիճակի մը մէջ….

Հայերէն լեզուն, երկինքն ու երկիրը, հայ գիրը՝ հեղինակի տարերքն են:

Յօդուած 4-ին մէջ նիւթը Եզնիկ Կողբացիի Եղծ Աղանդոց երկի զարմանահրաշպատումներուն մասին է:

Այս բաժինի ներածութեան մէջ հեղինակը կը հաստատէ զարմանքով.- «Մեսրոպ Մաշտոցի երէց աշակերտներից լինելով հանդերձ՝ Եզնիկ Կողբացին խորապէս չի ընկալել իր ուսուցչի ուսմունքը, որտեղ ասւում է. «Աղանդները խուզարկելով ժամանակդ մի՛ կորցնիր» … Մենք պիտի աւելացնէինք՝ քանզի քեզ տրուել է Աստուածային գիտութիւնը»:

Ան կը ստիպուի անդրադառնալ շարք մը բառերու թիւրըմբռնումներուն նոյնիսկ Կողբացիին կողմէ, որոնք աստուածաբանական աւեր գործած են մեր հաւատքի խնդրականներէն ներս:
Յօդուած 5-ով կը ներկայացնէ Հայկական Սրբազան Անշարժ Տոմարը:

Ան փաստացի մատենագրական տուեալներով առաջնորդուելով, այնտեղ օգտագործուած կարգ մը բառերու վաղնջական իմաստներուն անդրադառնալով, նաեւ համեմատականներ անցընելով հին աշխարհի այլ ազգերու տոմարներուն հետ՝ կը վերականգնէ Հայկական Սրբազան Անշարժ Տոմարը:

Հեղինակը կ՛ըսէ. «Մեր ուսումնասիրութիւնը ցոյց տուեց, որ հայկական առաջին շարժական տոմարի կիրառումը 428 թուականին՝ նուիրուած պիտի լինէր գրերի գիւտի մեծ իրադարձութեանը 404 թուականին, այդ տասնամեակներում միակ պայծառ եղելութեան»:

Յօդուած 6-ը, 7-ն, 8-ն եւ 9-ն նուիրուած են սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց Լուսաւորիչի միակ ծաւալուն «Յաճախապատում եւ Լուսաւոր Ճառք» երկասիրութեան՝ ուր կը բացուին մեր սրբազնագոյն Հօր իմաստասիրական, կիրառական եւ հոգեւոր պատգամներուն խորհուրդներն ու ծալքերը, որոնք այսօր եւ յաւերժ օգտաշատ են մեր ազգի զաւակներուն, կեանքի բոլոր բնագաւառներէն ներս:

Յօդուած 10-ն կը ներկայացնէ՝ Հայոց Այբուբենի Ձայնաւորները, երկբարբառներն ու անոնց հնչիւնները:

Այդ մասին բերած է «Եօթնագրեանք»-էն խօսք մը, թարգմանաբար.- «Իսկ եօթ հնչիւններն են ա, ե, է, ը, ի, ո, յ: Սրանք կապուած ու փակ տաճար են՝ որոնցմով դպրութեան փականն է ճանաչւում… դրանցով անհնարինը դառնում է հնարաւոր՝ եւ դժուարինը դիւրին»:

Այս բաժինի իւրաքանչիւր էջէն՝ ընթերցողը սորվելիքներ ունի:

 

Յօդուած 11-ի վերնագիրն է՝ «Ազգային Արժէքների Պահպանումը»:

Յուզիչ է հեղինակին Ձօնը՝ այս բաժինին մէջ.- «Ձօնում եմ իմ պատուական ուսուցիչներին, յատկապէս մօրս՝ Մաքրուհի Թորանեանին, լուսահոգի Երուանդ Պապայեանին, մայրենիի առաջին ուսուցչուհուս՝ օր. Արշալոյս Փայամճեանին, Մկրտիչ Հ. Պուլտուքեանին, լուսահոգիներ Գէորգ Ծ. վարդապետ Կարպիսեանին, Արա Թօփճեանին, պրն. Տօնապետեանին, Վահէ Վահեանին, Գերսամ Ահարոնեանին, եւ անվերապահօրէն՝ բոլո՜ր հայ ուսուցիչներին»:

Յիշեալ անուններուն բոլորին ծանօթ ըլլալով՝ այս տողերը գրողը ոմանց աշակերտած է, ոմանց ալ վայելած իրա՛ւ ընկերական կապը: Օրհնեալ հայեր՝ որոնք իրենց ողջ կեանքը նուիրեցին հայ դպրոցին ու մշակոյթին:

Պիտի կարդալ բովանդակութիւնը, որ խիստ այժմէական է:

Յօդուած 12-ն նուիրուած է ուսուցիչներու ուսուցիչ սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց Լուսաւորիչին:
Յօդուած 13-ը՝ «Զեկուցում Ուսուցիչի օրուան առթիւ»:

Հեղինակը կը մեկնարկէ.- «Մաշտոցն ունեցել է խորագոյն գիտակցութիւնը՝ որ իր դարաշրջանում անհնար էր ամբողջապէս հասկանալի դարձնել լոյսի կատարեալ գիտութիւնը, երբ չկար էլեկտրականութիւն, էլեկտրոնիկա, քուանտային ֆիզիկա»:

Այսօր արդէն հնարաւոր կը դառնայ Մաշտոցեան գիտութեան լոյսի ծալքերը բանալը:

Յօդուած 13-ը կը վերաբերի աստուածաբանութեան, ուր կը քննարկուի բազմաստուածութիւնը, միաստուածութիւնը, եռաստիճան միաստուածութիւնը, եւայլն:

Սա լրիւ նոր մօտեցում մըն է՝ ընկալելու ընդհանրապէս կրօններու էութիւնը:

Յօդուած 14-ը կը կրէ սոյն գիրքի վերնագիրը՝ «Լեզուաբանութի՞ւն թէ Իմաստասիրութիւն», ուր հեղինակը իւրայատուկ լեզուամտածողութեամբ եւ համեմատական լեզուաբանութեամբ կը ստուգաբանէ շարք մը հայերէն բառեր, որոնք նոր լոյս կը սփռեն թէ՛ այդ բառերու խորքային իմաստներուն, եւ թէ՛ նոր ճանապարհ կը բանան ընդհանուր լեզուաբանութեան ասպարէզէն ներս:

Յոգնիլ չգիտցող Մովսէս Անդրանիկի Նաճարեանը իր այս ծաւալուն երկասիրութեամբ ուղենշային երկ մը ստորագրած կ’ըլլայ: Մեզի կը մնայ հետեւիլ մեր սրբազնագոյն հօր՝ սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի երթուղիին, որ հայ ժողովուրդին երթը մնայ անկասելի:

Այս առիթով՝ համբո՛յր Մովսէս Նաճարեանի ճակատին:

Երեւան                                     

Share Button

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Լրատվական գործընկեր