• London

  • Beirut

  • Moscow

  • Los Angeles

  • Paris

  • Sydney

  • Toronto

Զբօսանք

23.01.2017   10:15

*ՌՈՒԲԷՆ ՅՈՎԱԿԻՄԵԱՆ*

«Երեւան դարձած իմ  Էրեբունի
դարեր են անցել, բայց մնացել ես պատանի»
Պ. Սեւակ

Պատանի հասակէս Երեւան անունը եղած է խորհրդանիշ իմ ծննդավայր Թիֆլիս քաղաքի հայկական դպրոցներու բոլոր աշակերտներուս համար,  եւ պիտի խոստովանիմ, որ ինծի համար, անցեալ ժամանակին հետ, երբեք ան չէ կորսնցուցած իր նախնական նշանակութիւնն ու հմայքը։ Մեր ուսուցիչները կրնային անուղղակի կերպով, զիրենք վտանգի ենթարկելով, ներարկել հայեցի զգացումներ, պոլշեւիկեան կեղծ եղբայրասէր քարոզչութեան կողքին,  ու մեզմէ շատերը կը սպասէին այն օրուան, որ պիտի երթան Երեւան ուսումը շարունակելու։ Այդպիսին  եղաւ նաեւ իմ ճակատագիրը, եւ յիսունականներու սկիզբը գտնուեցայ երազած քաղաքիս մէջ ու դարձայ ճարտարագիտական համալսարանի ուսանող։

Վերջերս, յոգնած նստած էի Աբովեան եւ Բուզանդ փողոցներու խաչմերուկին մէջ գտնուող նստարաններուն մէկուն վրայ՝ հրապարակի ցայտաղբիւրներուն կից,  եւ դիմացս էր տակաւին պահպանուած նախկին այն շէնքը, որ ժամանակին խանութ էր,  ուր կարելի էր կազալեցուած «ԱՐԶՆԻ» ջուր եւ այլ զովացուցիչներ խմել (Այդ օրերուն Ջերմուկը՝ դեռ իր այսօրուան փառքին չէր տիրացած, իսկ մեր՝ ուսանողի սահմանափակ միջոցներով աւելին չէինք կարող)։ Կը դիտէի վերանորագուած  այդ  հինաւուրց կառոյցը։ Խոշոր, շատ խոշոր տառերով տանիքի վրայ ու պատերուն լատինատառ ու հայերէնով գրուած էին՝ «DIAMOND եւ ԴԱՅՄՈՆԴ»։ Չկրցայ չխորհել, թէ ինչո՞ւ եւ ի՞նչ պատճառով այդքան դիւրութեամբ  ու առանց մտածելու կրնանք օտարանալ։ Ադամանդ բառը այդքան տհա՞ճ է, որ պիտի փոխարինուի տայըմոնտով, ինչպէս արդէն օրէնքի ոյժ ստացած «ԹԻՎԻ»-ն, «ՍԻԴԻ»-ին ու այլ բազմաթիւ այլանդակութիններ։ Չեմ կարծեր, թէ այդ երեւոյթը  անզգոյշ կամ պատահական քայլ մըն է, այլ մտածուած, թաքնուած ու խնամքով կազմակերպուած գործողութիւն (մեր հայրենաբնակները պիտի գրէին «ակցիա») մեզ օտարացնելու ճանապարհին, որ չկրցան վերջակէտի հասցնել նախնիները։

Անցեալ տարիներու Երեւանէն այսօր շատ բան չէ մնացած,  եւ իմ տարեկիցներս են, որ պիտի յիշեն անցեալի երեւանեան կեանքի երանգները, ոչ թէ անոր փայլուն կամ շքեղ, այլ իւրայատուկ ըլլալուն հետեւանքով։ Պարզապէս, կարծեմ թէ՝ մեր երիտասարդութեան անցած տարիներու կարօտն է յիշողութիւն արթնցնողը։ Այսօրուան ժամանակակից ու բազմամարդ քաղաքը համեմատաբար փոքր էր,  ու անոր հիմնական առանցքը Աբովեան փողոցն էր, որու երկայնքով վերէն վար ամէն երեկոյ կը քալէին շատ-շատերը։ Կը յիշեմ, թէ ինչպէս որեւէ փոխադրամիջոցով կու գայինք հանրապետական հրապարակին յարակից տարածք ու մարդաշատ փողոցը կը քալէինք մինչեւ համալսարանի շէնքն ու անոր կից կանգնած սիրելի գրողի՝ Աբովեանի արձանը, որուն անունով վերակոչած էին նախկին Աստաֆեան պողոտան։ Մէկ մայթէն  միւսը անցնելով կ’իջնէինք մինչեւ հրապարակ, ո՛ւր անկիւնը յայտնի վերոյիշեալ ջուրերու խանութը ողողուած էր լոյսերու մէջ։ Այստեղ բաժակ մը ջուր խմելով՝ ամէն մարդ կ’երթար իր նախընտրած ուղղութեամբ։

Ընթեցողը պիտի իրաւացիօրէն հարց տայ, թէ ի՛նչ հրապուրիչ բան կայ մայթէն քայլելու կամ գաւաթ մը ջուր խմելուն մէջ։

Որքան, որ այդ հարցադրումը տրամաբանական եւ աժմէական կրնայ թուիլ, այդ օրերուն, երբ չկար հեռատեսիլ, մարդիկ իրարու հետ յարաբերելու առաւել պէտքը կը զգային։ Այդպիսի զբօսանքի ընթացքին կը հանդիպէինք սպասուած ու անսպասելի անձնաւորութիւններու կամ ծանօթ ընկեր-բարեկամներու։ Չմոռնանք  նշել, որ այդ տարիներու ամէն տեսակի հոգերու կողքին կար բարոյական, մտաւոր տեսլական կառոյց մը, որ կը ներկայացնէր հանրութեան խիղճն ու միտքը, կար անհատականութիւն ունեցողներու խումբ մը, որ կը մարմնաւորէր մեր ինքնութիւնը, կը ձեւաւորէր մեր իղձերը եւ ի պատշաճի կը ներկայացնէր պահանջքները։ Ժողովուրդը անթերի հաւատք ու պատկառանք ունէր այդ խումբը ներկայացնողներուն հանդէպ։ Անոնց կը կոչէին Վազգէն Ա, Աւետիք Իսահակեան, Մարտիրոս Սարեան, Սիլվա Կապուտիկեան եւ շատ ուրիշներ, որոնց ցանկը մեծ է, բոլորին թուարկելու համար։  Երեկոյեան այդ զբօսանքներու ժամանակ, երբեմն կը հանդիպէինք այդ սիրելի եւ գնահատելիներէն ոմանց, կը զրուցէինք եւ միտքեր կը փոխանակէինք կամ աւելի ճիշդ՝ բաներ կը սորվէինք իրենցմէ։ Այսօրուան մեր քաղաքական այրերը, որոնց զգալի մասը հասած է իշխանութեան ոլորտին մէջ գործելու կարգավիճակին, տարբեր խճճուած ճամբաներով, չէ հասկցած եւ թերեւս հասկնալու  կարիքը չէ զգացած եւ ունեցած, որ ոչ մէկ քաղաքակրթութիւն չի կրնար ապրիլ ու զարգանալ առանց բարձրագոյն արժէքներու եւ նոյնիսկ առանց գերագոյնի։ Վերջին քսան հինգ տարիներու ընթացքին ոչ միայն այդ մակարդակը չնորոգուեցաւ ու չբազմապատկուեցաւ,  այլեւ եղածը չքացաւ։

Բարեկամներէն մէկուն հետ ժամադրուած էի Աբովեան փողոցի՝ Աւետիք Իսահակեանի արձանին առջեւը։ Հանդիպման աւարտէն ետք, վերյիշելով անցեալը, փափաքեցայ դարձեալ քալելով անցնիլ երբեմնի սիրուած մայթերով։ Այսօրուան մեծաբերան ու ինքնաբաւ հայ ճարտարապետներն ու քաղաքաշինարար այրերը ջանք չեն խնայած քաղաքի այդ հատուածին տալ այնպիսի տեսք, որ նման է ամէն ինչի, բացի տէր չունեցող մայրաքաղաքի կեդրոնի։ Մայթերը, շատ տեղեր, այլեւս կը պատկանին ամէն տեսակի առեւտուրով զբաղող չարչիներուն։ Անձամբ ինծի համար շատ ցաւալի էր տեսնել, որ նախկին կամարազարդ սիւներով գրախանութը, ուր կրնայինք գտնել բազմաբովանդակ գիրքեր եւ ուրկէ գնած եմ իմ համեստ գրադարանիս զգալի մասը, դարձուցած են կօշիկի խանութ։ Դէպքը՝ բաւական խորհրդանշանակ է, հակառակ անոր որ միակը չէ, թէ ի՛նչ ուղղութեամբ կ’ընթանայ մեր ներկայ հասարակութիւնը։ Գիրն ու գրականութիւնը այլեւս իջած են կօշիկի մակարդակին, թէեւ պէտք է ըսել որ համացանցի մուտքով ընթերցանութիւնը նուազած է ամբողջ աշխարհին մէջ։

Երեկոյ մը հրաւիրուած էինք հանդէսի, որ տեղի պիտի ունենար Հայկական  բարեգործական ընդհանուր միութեան (AGBU) սրահին մէջ, որու հասցէն գիտէինք, բայց՝  ո՛չ տեղը ։ Որոշեալ ժամուն շատ լուսաւոր շէնքի մը առջեւն էինք, բայց մութը ինկած էր, եւ չէինք կրնար կողմնորոշուիլ թէ ո՛ւր էինք։ Դէմ դիմաց գտնուելով երկու համակրելի ու բարետես պարմանուհիներու հետ՝ հարցուցի. «Օրիորդներ, այս ի՞նչ հաստատութիւն է, ուրկէ որ դուրս ելաք»։ Առանց վարանումի պատասխանը եղաւ. «Էյ-Ճի-Պի-Եու», բայց «Այդ ի՞նչ է կը նշանակէ», եղաւ իմ յաջորդ հարցս։ «Ա՜հ, կը ներէք, դրա հայերէնը չգիտեմ, սպասէ՛ք գնամ հարցնեմ», ու երբ վարադարձաւ՝ «Լուիզ Սիմոնի հիմնարկն ա»,. եղաւ պատասխանը։ Մեզի համար յստակ դարձաւ, թէ ուր էինք։

Անվիճելի է, որ մեր երկրին մէջ գոյութիւն ունի երիտասարդներու սերունդ մը, որ, ամերիկեան կամ այլ օտար համալսարաններուն եւ հաստատութիւններուն մէջ ուսանելով, կ’ըմբռնէ նորը, դուրսէն եկածը ի հաշիւ իրենց ունեցածին, որ ի չիք է դառնում դիւրութեամբ։ Ցաւալի է, որ այդպիսիները թերեւս կը կարծեն, թէ հայերէնը կարեւոր չէ։

Մեր ամէնօրեայ զբօսանքներու ընթացքին մեր տեսողութենէն չի վրիպիր  պարսիկներու զգալի ներկայութիւնը քաղաքին մէջ, որ կը նմանի խաղաղ բարեկամական ներխուժումի։ Իսլամութիւն քարոզելէն բացի՝ իրենց շրջապատին մէջ անոնք կ’առնեն տարբեր տեսակի տարածքներ, խանութներ ու այլ ինչք,  եւ շատերը այդ երեւոյթը կը գնահատեն դրական, քանի որ այն «պիզնէսի» մաս կը կազմէ։ Մենք կարծիք չունինք այդ երեւոյթին նկատմամբ, որու կողքին աւելի անհանգստացնող է, երբ յաճախ կը հանդիպինք հայազգի ռուսախօս քաղքենիացած փափկասուն տիկնանց, որոնք ծխախոտը պարտադիր կերպով ձեռքերին կը ճեմեն հպարտօրէն։ Այս երեւոյթին դիմաց ունկնդրեցինք նախկին կրթութեան նախարար Աշոտեանի հեռատեսիլային «Եռանկիւնի» կոչուող հաղորդումը, որու ընթացքին, առաջին անգամ ըլլալով, յայտնուեցաւ այն կարծիքը, թէ հասարակական վայրերուն մէջ անհրաժեշտ է եւ նոյնիսկ պարտադիր հնչեցնել ճիշդ, մեր երկրին յարիր մշակոյթ։ Հայկական հեռատեսիլային ծրագիրներով հազուագիւտ են մեզ հարազատ դասական մեղեդիներու հեռարձակումները, բայց փոխարէնը անգլո-ամերիկեան ու ռուսական «աղմուկ-զռոցը» անպակաս է ամէնուրեք։

Մեր անկախութիւնը դեռ մանուկ է։

Սպասենք, որ հասուննայ։

 

 

Share Button

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Լրատվական գործընկեր