• London

  • Beirut

  • Moscow

  • Los Angeles

  • Paris

  • Sydney

  • Toronto

Լիբանանեան Թնճուկ. Գորթեան Հանգոյց

18.11.2019   09:12

Հպանցիկ ակնարկ մը սեւեռելով աշխարհի քարտէսին վրայ, ի յայտ կուգան խռովալի եւ Խառնաշփոթ բազմապիսի երեւոյթներ: Առաջին հերթին ակներեւ է հետզհետէ լուր ընթացք առնող Միացեալ Նահանգներու եւ Ռուսական դաշնակցութեան միջեւ մրցակցութիւնը: Կարելի չէ նաեւ անտեսել աստիճանաբար թուլցող բարեկամական յարաբերութիւնները Եւրոպայի եւ Ուաշինկթնի միջեւ: Շրջանային առումով պաղ պատերազմը տակաւ կը բարդանայ Իրանի եւ Սէուտական Արաբիոյ միջեւ: Չինաստանի եւ Ամերիկայի Միացեալ  Նահանգներու միջեւ ստեղծուած տնտեսական տագնապը բարւոք լուծումի մը հեռանկարէն հեռու կը մնայ տակաւին:

Բաց աստի, Հոնկ Քոնկէն մինչեւ Չիլի, Պոլիվիայէն մինչեւ Իրաք եւ Լիբանան ժողովրդային բնոյթ զգենած ըմբոստական արշաւ մը ծայր առած է: Այս երկիրներուն իշխանութիւնները տարիներ ամբողջ արհամարհած են ժողովուրդին արդար պահանջները՝ բարեկեցիկ կեանքի, յաճախ ոտնակոխ ընելով անոնց տարրական իրաւունքները: Պարզ օրինակ մը. օրական հինգ միլիոն տակառ քարիւղ արտադրող Իրաքի մէջ, ժողովուրդին վաթսուն տոկոսը կ’ապրի օրական վեց տոլարով:

Երբ Միացեալ Նահանգներ, Չինաստան եւ Ռուսիա կը պայքարին ընդլայնելու իրենց ազդեցութեան գօտիները, ո՞վ կը մտածէ հասարակ մահկանացուներու բարօրութեան մասին:

Երբ երկրի մը ղեկավար աւագանին կը կողոպտէ երկրին հարստութիւնը, ի հեճուկս իր քաղաքացիներուն, ով բողոքի ձայն պիտի բարձրացնէ: Սակայն այսօր բողոքի այդ կանչերը բարձրաղաղակ կը լսուին Պէյրութէն մինչեւ Պաղտատ եւ անդին:

Բախտորոշ եւ փոթորկալի օրեր կ’ապրի մայրիներու մեր երկիրը: Կարելի է նաեւ բնութագրել նոյնիսկ ճգնաժամային պահ՝ Լիբանանի կարճ այնուհանդերձ վերիվայրումներով լեցուն ժամանակակից պատմութեան մէջ: Պայծառ երկինքը մթագնած է, ազգային միասնականութեան կոչերը խեղդուած են պոռչտուքներու եւ բազմապիսի աղաղակներու եւ լոզունգներու Ճահիճին մէջ:

Ապագան յղի է անորոշութեամբ եւ անապահով է: Իմաստուն եւ հեռատես, խոհուն ղեկավարութեան բացակայութիւնը բացայայտ է հակադիր երկու կողմերուն միջեւ . իշխող տարր եւ փողոց:

Ներկայ իշխանութիւնները անդոհանքի եւ շփոթի մէջ կը գտնուին: Անոնց գձուձ շահերը կը խաչաձեւեն զիրար, մինչ ժողովրդային ընդվզումի ալիքը կը մնայ անզիջող, արհամարհելով ստեղծուած վիճակին պատասխանատուութիւնը ստանձնել: Լիբանանեան ներկայ տագնապին թնճուկը լուծելու ելքը կը մնայ խաբուսիկ: Կը թուի թէ երրորդ ուժի մը անյետաձգելի կարիքը կայ:

Երկիրը երկբեկուած է:

Այսօրուան տնտեսական, ընկերային, յարանուանական եւ քաղաքական ժանգոտած մօտեցումը կը ծառայէ առաւել եւս բարդացնելու ներկայ իրավիճակը:

1948 Նոյեմբեր 22ի անկախութենէն ի վեր նման կացութիւն մը ստեղծուած չէ երբեք. կացութիւն մը, որ կը սպառնայ երկրին ամբողջական կառոյցին:

Արդարեւ Ֆրանսական «հոգատար» իշխանութիւններու կողմէ սոսկ յարանուանական հիմերու վրայ կառուցուած  սահմանադրութիւնը, որուն զուգահեռ կը գործէ նաեւ անգիր նորմերու շարք մը, որքան ժամանակավրէպ է, նոյնքան կենսական կը մնայ երաշխաւորելու համար երկրին ազգային անվտանգութիւնը: 1975-1990 տեւած քաղաքացիական կործանաւար պատերազմի աւարտին, Սէուտական Թաէֆ քաղաքին մէջ գոյացած համաձանութիւնը ձախող եւ  ապիկար փորձ մըն էր սրբագրելու ուժերու բաժանումը երկրին 18 յարանուանութիւններու միջեւ: Որպէս հետեւանք, նորելուկ ուժեր, աւանդական կողմերու հետ, իրենք զիրենք օրէնքէ վեր դասելով, ձեռնարկած են իրենց գերանձնական շահերը յամառօրէն հետապնդելու:

Բողոքող ցուցարարներուն ընդվզումի թիրախը կը կազմէ զանազան յարանուանութիւններէ բաղկացած ղեկավար աւագանին, որ տիրապետած է երկրին լծակներուն 1975-90 քաղաքացիական աւերիչ պատերազմէն ի վեր:

Տնտեսական տեսանկիւնէն դատելով երկիրը վերջին տարիներուն կատարեալ տեղքայլի մէջ կը տուայտի: Լիբանանը այսօր կքած է պարտքի տակ: Արտածումները մեծ համեմատութեամբ կրճատուած են, մինչ ներածումներուն ծաւալը անհամեմատօրէն ընդարձակուած է: Մսխումը պետական գանձին եւ ոչ-արդիւնաւէտ գործելակերպը պետական վարչամեքենային, առաւել եւս համատարած փտածութիւնը  երկրին տեղական տնտեսական աճը վերջին քանի մը տարիներուն հասցուցած են զէրոյի, մինչ տարիներ առաջ երկրին տնտեսական աճը 8-9 միջեւ էր՝ նախանձը շարժելով դրացի երկիրներու: Հակառակ այս դառն իրողութեան, պետութիւնը շարունակեց վարկեր կուտակել, երկրին պետական պարտքը հասցնելով աւելի քան 85 միլիառ տոլարի, պետական տարեկան պիւտճէներու բացը հաւասարակշռելու համար, մինչ Լիբանանի տեղական ընդհանուր  արտադրութեան գումարը (GDP) տարեկան 55 միլիառ տոլար է…:

Պետական ծախսին մեծ մասը կը յատկացուի հսկայ պարտքին տոկոսը վճարելու, ինչպէս նաեւ մեծագումար աշխատավարձը՝ քաղաքական կողմերէ հովանաւորուած պետական պաշտօնեաներու հսկայ խումբին:

Ինչո՞ւ զարմանալ այս ժողովրդային ընդվզումին:

Վիճակագրական տուեալներու համաձայն 35 տարեկանէն վար եղող երիտասարդ-երիտասարդուհիներու մօտ տիրող անգործութիւնը հասած է 37 առ հարիւրի:

Ինչո՞ւ զարմանալ, երբ համալսարանաւարտ երիտասարդներ իրենց ուսման մակարդակին համազօր պաշտօններ չեն կրնար ապահովել, մինչ բարձրագոյն ուսումէ զուրկ անձ մը լաւ պաշտօնի մը կրնայ տիրանալ… որովհետեւ այս կամ այդ երեսփոխանին կամ նախարարին հետ ծանօթութիւն ունի:

Տրուած ըլլալով, որ ցուցարարները բացայայտ ղեկավարներ չունին եւ անոնց պահանջները կը բազմանան, կառավարութեան բարւոք լուծումներ առաջարկելու կարողութիւնը յատկապէս կը կաղայ:

Հրաժարած վարչապետ, Սաատ Հարիրի, իր հրաժարականը ներկայացնելէ առաջ, ցուցարարներուն պահանջներուն ընթացք տալու միտումով, բարեկարգումներու երկար ցանկ մը ներկայացուց: Ժողովուրդը, իր եւ պետութեան միջեւ գոյութիւն ունեցող անվստահութեան պատճառով չընդունեց: Վարչապետը ի վերջոյ հրաժարեցաւ: Այդ օրէն ի վեր ան փորձէ իշխանութեան մէջ իր գործընկերներուն համոզել ընթացք տալու ժողովուրդին պահանջներուն նախարարութիւնները  վստահելու քաղաքական պատկանելիութիւն չունեցող մասնագէտներու (technocrat): Հասկնալի, սակայն ոչ արդարացուցիչ պատճառներով վերնախաւին պատկանող իր դաշնակիցները մինչեւ օրս կը վիժեցնեն այս առաջադրանքը:

Եթէ այս բողոքի համատարած շարժումը յաջողութեան որեւէ հաւանականութիւն ունի, անոր  միակ գրաւականը կը մնայ հաւատարիմ կառչիլ ի սկզբնական կանչին. տնտեսական անյետաձգելի բարենորոգումներ, վերջ` քաղցկեղի նման տարածուած զեղծարարութիւններու եւ փտածութեան  իշխող դասակարգէն ներս, դատական հետապնդում բարձրաստիճան նախկին եւ մասնաւորաբար ներկայ պաշտօնատարներու եւ մասնաւորաբար գործի ասպարէզներ ստեղծել երիտասարդութեան համար: Իսկ իրենց կարգին, բողոքող ժողովուրդը հաւատարիմ մնալու է արդարացի տնտեսական իր պահանջներուն: Պէտք չէ արտօնել, որ խաւարի ասպետները առեւանգեն այս ժողովրդային իրաւացի ապստամբութիւնը մութ ուժերու հաշւոյն, որոնք իրենց քաղաքական հակամարտութիւնները կը փորձեն լուծել մեր երկրին մէջ:

ՆԵՐՍԷՍ ՊԱՊԱՅԵԱՆ

Share Button

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Լրատուութեան գործընկեր