• London

  • Beirut

  • Moscow

  • Los Angeles

  • Paris

  • Sydney

  • Toronto

Սրբութիւնը՝ Առօրէական, Բանուորի Արժէքը՝ Բարոյական, Եւ Մարդոց Եղբայրակցութիւնը. Մեթր Գասպար Տէրտէրեան

14.08.2019   00:01

Ֆրանչիսկոս Ա. պապը կը շարունակէ իր յեղափոխական առաքելութիւնը՝ անդուլ եւ անդադար, անխոնջ կերպով եւ տիեզերական տեսլականով։ Ան՝ սրբութիւնն ու սուրբ գործը ազատագրեց եկեղեցւոյ էսթապլիշմէնթի «փղոսկրեայ աշտարակի» անհասանելի եւ անառիկ բերդ-զնտանէն եւ զայդ ոչ միայն պարագայական կամ բացառիկ առիթներու մերձենալի դարձուց սովորական մարդոց, այլեւ՝ ասոնց առօրէական զբաղումը։ Ապա՝ կաթոլիկ գործարարներուն ուշադրութեան յանձնեց՝ աշխատաւորութեան բարոյական ու տնտեսական արժանիքները, եւ անոնց ցոյց տուաւ այն պայմանները, զորս յարգելով եւ լրացնելով, իրենք՝ գործարարները, աշխատաւորներուն մօտ կրնան ունենալ «հարստանալու աղբիւր» մը…։ Հուսկ, Վատիկանը հաշտեցնելէ յետոյ՝ միւս բոլոր եկեղեցիներուն հետ… այս անգամ ալ հաշտեցուց՝ սիւննիթ իսլամ աշխարհի «Վատիկան»ին՝ Ալ-Ազհարի հետ։ Այս իրագործումներուն հակիրճ մէկ անդրադարձը պիտի կազմէ ներկայ գրութեան բովանդակութիւնը։

 

Ա)     Սրբութիւնը՝ առօրէական զբաղումն է ամէն մարդու։

Վատիկանի պաշտօնաթերթի 2018 տարուայ ֆրանսատառ 12 Ապրիլ թուակիր համարին մէջ, լոյս տեսած է Պապի նոր դիտարկումը՝ քրիստոնէական սրբութեան մասին, որ 9 Ապրիլին հրապարակուած կոչ մըն էր “La Sainteté dans le Monde d’Aujoud’hui” խորագրով։

Ըստ այս կոչին, «Սրբութիւնը պարզ մարդոց համար եւս մերձենալի մակարդակ մըն է, իրենց առօրեայ կեանքին ու աշխատանքին մէջ։ Մարդիկ սուրբ գործ կատարած կ՚ըլլան, երբ ամէն օր, իրենց եղբայր մարդոց եւ հասարակութեան կը մատուցեն ծառայութիւններ եւ կ՚ունենան բարի արարումներ։ Որովհետեւ՝ քրիստոնէական սրբութիւնը մենաշնորհը չէ եկեղեցւոյ կողմէ պաշտօնապէս հռչակուած սուրբերու, կամ՝ խստակեաց կամ մենակեաց կամ ամէն օր աղօթող եկեղեցականներուն ու ջերմեռանդ բայց մարդոց եւ հասարակութեան հանդէպ անտարբեր եւ անպատասխանատու հաւատացեալներուն…։ Քանի որ Ս. Հոգին անխտրաբար կ՚այցելէ նաեւ բոլոր պարզ աշխարհականներուն, իրենց ամենօրեայ կեանքին ու աշխատանքին մէջ։ Այսօրուայ աշխարհը, որ մխրճուած է շահագործումի, քրէականութեան, դրամապաշտութեան, ռազմապաշտութեան ու մարդատեացութեան գարշահոտ ճահիճի մէջ, որեւէ ժամանակէ աւելի կարիքը ունի Ս. Հոգիի այցելութեան՝ բոլոր բոլորին, բոլոր վայրկեաններուն մէջ եւ բոլոր մակարդակներու վրայ…։ Հետեւաբար, ամէն հաւատացեալ կոչուած է կատարելու սուրբ գործ մը՝ իր առօրեայ կեանքին մէջ կամ գործին ընթացքին, երբ իրեն այցելէ Ս. Հոգին, եւ իրեն կը թելադրէ գործ մը։ Այս սրբութիւնը կրնանք անուանել՝ ոչ թէ մասնաւոր դէպքերու կամ առիթներու արտակարգ սրբութիւն, այլ՝ «առօրէական սրբութիւն»…»։

Պապը կը շեշտէ, թէ սուրբերը, ըլլան եկեղեցական, ըլլան աշխարհական, ոչ գերմարդ են, եւ ոչ ալ՝ կատարեալ մարդիկ։ Այլ պարզապէս՝ հաւատացեալներ։ Իսկ աշխարհականները՝ սովորական, նոյնիսկ ոչ անպայման ուսեալ կամ հանգամանք մը ունեցողներ։ (Ս. Հոգիի այցելութեան այս անեզրական նոր շրջանակը կը տեսնենք, երբ կարդանք Մաղաքիա Արք. Օրմանեանի խօսքը Ս. Հոգիի մասին. «Սուրբ Հոգւոյն հեղումը աշակերտներուն վրայ, ներքին զօրութիւն մըն է, որ անոնց հոգիին վրայ կ՚ազդէ, միտքը կը լուսաւորէ, սիրտը կ՚ուղղէ, կամքը կը զօրացնէ, վարանումը կը փարատէ, արիութիւն կը ներշնչէ եւ ազդեցութիւն գործելու կարողութիւն կու տայ»։ Հոս այցելութիւնը (հեղումը) միայն աշակերտներուն է… ոչ՝ բոլորին… եւ չէ ըսուած  թէ՝ աշակերտները պէտք է սուրբ գործ մը կատարեն մարդոց եւ հասարակութեան)։ Պապը կը շեշտէ՝ թէ իր այս կոչը՝ իր կողմէ, ժամանակակից խիստ ստիպողական դիտարկում մըն է՝ ժամանակակից աշխարհին պարզած խիստ մտահոգիչ ու բարբարոսային իրավիճակին լոյսին տակ։

Ան «սրբութիւն» եզրը կը սահմանէ հետեւեալ ձեւով. “La sainteté est la vraie vie, le bonheur pour lequel, nous avons été créés”(Սրբութիւնը՝ ճշմարիտ կեանքն է. այն երջանկութիւնը, որուն համար մենք ստեղծուած ենք)։

Եւ՝ կը բացատրէ. «Մենք առ հասարակ կը գոհանանք ապրելով միջակութեան կեանք մը, որ բովանդակազուրկ է։ Քրիստոնեայ ըլլալը կը նշանակէ Աստուծմէ ստացած ըլլալ կեանք մը, որ գեղեցիկ է։ Այսինքն՝ հարուստ գործերով ու բարձր ճաշակով… որ մեզ կը մղէ դէպի այն ուղին, որ կը տանի առաւել կենսունակութեան, եւ մարդոց հետ՝ առաւել եղբայրակցութեան…»։ Ֆրանչիսկոս Ա.ի համար կենսունակութիւն կը նշանակէ մարդոց ու հասարակութեան հետ ներգործօն կեանք։ Իսկ մարդոց հետ առաւել եղբայրակցութիւն կը նշանակէ՝ առաւել ամբողջական մարդ ըլլալ… ամբողջովին մարդանալ… ասուն կենդանի չմնալ, քանի որ բարոյական հրամայականը՝ ՄԱՐԴ ԸԼԼԱԼ է, եւ ոչ թէ՝ ԴՐԱՄ ՈՒՆԵՆԱԼ (տես՝ Eric Fromm, “Avoir ou Être?”)։

Վայրի դրամատիրութեան ժամանակաշրջանը Պապը կը բնութագրէ որպէս՝ արդի ստրկատիրութիւն, որուն մէջ սրբութիւնը այնքա՜ն նուազած է, որ ան կոչ կ՚ընէ բոլոր-բոլորին, առօրէական սրբութեան, մեղմացնելու կամ՝ աւելի ճիշդը, որոշ չափով գէթ նուազեցնելու համար արդի ստրկատիրութեան դաժանութեան սաստկութիւնը։

Քարլ Մարքս՝ դրամատիրութիւնը բարբարոսութիւն կ՚որակէ, եւ՝ արմատական լուծումը կը նկատէ մարդկայնական քաղաքակրթութիւնը։ Ան կը գրէ. «Մարդկութիւնը հարկադրուած է ընտրութիւն կատարելու՝ բարբարոսութեան (դրամատիրութեան) եւ քաղաքակրթութեան (սոցիալիզմի) միջեւ…»։

 

Բ)      Աշխատաւորը բարոյական ու տնտեսական արժէք մըն է։

Վատիկանի պաշտօնաթերթի 2019 տարուայ թիւ 3 (15 Յունուար) ֆրանսատառ համարին մէջ, լոյս տեսած է Ֆրանչիսկոս Ա.ի կողմէ՝ 28 Նոյեմբեր 2018-ին, յղուած մէկ պատգամը, Ձեռնարկատիրութիւններու Տնօրէններու Քրիստոնէական Միջազգային Միութեան (ՁՏՔՄՄ_UNIAPAC) Լիզպոնի Կաթոլիկ Համալսարանի մէջ գումարուած անոր 26-րդ համագումարին, որուն խորագիրն է՝ “La Valeur Moral et Economique du Travail”, զոր կ՚ամփոփենք ստորեւ։

Աշխատաւորներու եւ գործարար տնօրէններու կատարած աշխատանքին բարոյական եւ տնտեսական արժէքները գնահատելու համար կան նկատի առնուելիք երեք ցուցանիշեր։

  1. Աշխատող երկու կողմերէն իւրաքանչիւրին անձնական նկարագիրը, անոր ատակութիւնները, փափաքները, խնդիրներն ու դժուարութիւնները հար է նկատի ունենալ իբր կեդրոնական նշանակութեամբ տուեալներ։ Երբ ձեռնարկատիրութիւն (entreprise) մը յաջողի դառնալ «ընտանիք», որուն տնօրէնը մտահոգուած կ՚ըլլայ աշխատանքի պայմանները միշտ ի նպաստ դարձնելու համայնական շահերուն, աշխատաւորները՝ իրենց կարգին, կը դառնան «աղբիւր մը հարստանալու»… քանի որ անոնք քաջալերուած կ՚ըլլան իրենց կարգին, իրենց տաղանդին ու ատակութիւններուն ամբողջութիւնը անմնացորդ կերպով դնելու ի սպաս համայնական բարիքին, գնահատելով՝ որ իրենց արժանապատւութիւնն ու պայմանները նկատի առնուած են եւ յարգուած, եւ պարզապէս՝ սովորականին պէս, լոկ շահագործուած չեն։
  2. Համայնական բարիքի կանոնին հետեւիլը, ձեռնարկատիրութեան տնօրէնութեան կը լուսաբանէ եւ զայն կը մղէ դէպի հասարակութեան հանդէպ պատասխանատւութեան գիտակցութիւնը, նպատակ ունենալու՝ կառուցումը աւելի մարդկայնական ու եղբայրակցական հասարակարգի մը, որ ձեւով մը կարելի պիտի դարձնէ որ այս աշխարհի բարիքները մատչելի եւ հասանելի ըլլան բոլորին…։ Համայնական բարիքի սկզբունքը մատնացոյց կ՚ընէ ճանապարհը դէպի համահաւասար բարգաւաճում, որուն մէջ՝ առնուելիք որոշումները, մշակուելիք ծրագրերը, որդեգրուելիք մեքանիզմներն ու հետեւելիք գործընթացները՝ մասնայատուկ կերպով կողմնորոշուած պիտի ըլլան՝ դէպի աւելի լաւ բաշխումը եկամուտներուն, աշխատատեղերու առիթներու ստեղծումին, եւ դէպի՝ աղքատներու եւ ընչազուրկներու վիճակին ամբողջական եւ ի սպառ բարելաւումին, պարզ աջակցութենէն անդին…։ Այսպիսով՝ ձեռնարկատէրներու կոչումը պիտի դառնայ ազնիւ յանձնառութիւն մը…։
  3. Այս հիմքերու վրայ կատարուած երկկողմանի աշխատանքին բարոյական ու տնտեսական արժէքները կը յստականան, երբ տեսնենք ու անդրադառնանք, որ ասիկա Աստուծոյ հետ համագործակցելու եղանակ մըն է, աստուածահաճոյ եւ աստուածավայել, որ անվերջ ստեղծագործութիւն մըն է, որ կ՚արագացնէ Աստուծոյ թագաւորութեան գալուստը, զարկ տալով ընկերային արդարութեան, ինչպէս նաեւ՝ բոլոր մարդոց տաղանդներուն եւ ատակութիւններուն ծաղկումին ու պտղաբերումին…։

Այս խօսքերը ուղղուած են հաւատացեալ կաթոլիկ գործարարներու եւ աշխատաւորներու։ Հետաքրքրականը այն է, որ Պապը կը խօսի Աստուծոյ թագաւորութեան գալուստին արագացումին մասին, որ հիմնուած է ընկերային արդարութեան եւ համայնական բարիքի սկզբունքներուն վրայ… ուրեմն՝ այս աշխարհին վրայ, ոչ՝ անդենական կամ անդրաշխարհային վայրի մը մէջ… անկախաբար՝ «վերջին ահեղ դատաստան»ի ահաբեկչական սպառնալիքներէն (զոր կը մերժէին Թոնտրակեցիները՝ սկզբնական մեղքին հետ միասին)։ Այսինքն՝ շօշափելի, տեսանելի եւ այսերկրային թագաւորութիւն մը, ոչ՝ ապառնի կամ անորոշ…։
Հազար տարի առաջ, հայկական Թոնտրակեան յեղափոխութիւնն ալ կ՚ըսէր, թէ՝ դրախտի եւ դժոխքի իրավիճակները կը գտնուին այս երկրին վրայ։ Արդի ստրկատիրութիւնը (վայրի դրամատիրութիւնը) դժոխային հասարակարգն է, Պապին ակնարկած թագաւորութիւնը՝ այս երկրի վրայ հաստատուելիք ընկերային արդարութեան եւ համայնական բարիքի դրախտային հասարակարգն է։

Այլ խօսքով՝ Ֆրանչիսկոս Ա.ի ճշմարտապէս յեղափոխական աստուածաբանութիւնը (Ազատագրութեան) գլխիվայր կը շրջէ միջնադարեան խաւարի դպրական (scholastic) աստուածաբանութիւնը, որուն խաւարամիտ, ստրկամիտ եւ անմարդկայնական տոկմաթիկ հեղինակները (որոնցմէ ոմանք «սուրբ» ալ կոչուած են, օրինակ՝ Օգոստինոսը) անարդարութիւնը կը պաշտպանէին, զայդ ոչ միայն «բնական», այլեւ՝ «նախախնամութեան կարգադրութիւնը» համարելով։

Պապին այս պատգամը՝ կաթոլիկ դրամատէրներուն, անշուշտ գնահատելի է, քանի որ ասոնք եթէ ընկերային արդարութեան ի նպաստ պիտի չգործեն՝ յանուն մարդկայնութեան, բայց անոնցմէ ոմանք կրնան գործել՝ հաւանաբար յանուն Յիսուսի տոկմային՝ Քրիստոսի…։ Որովհետեւ՝ Յիսուսը Քրիստոսի նենգափոխողները դրամատէրներն էին (տես՝ Eric Fromm, “The Dogma of Christ”)։ Դրամատիրութիւնը որդեգրեց նաեւ հին աւատատիրական շրջանի դպրական աստուածաբանութեան քարոզը. «Սկիզբն իմաստութեան երկիւղ Տեառն է»։ Այսինքն՝ աստուածավախութիւնն է…։ Աստուծմէ վախնալով բարի գործ տեսնելը ոչ մէկ բարոյական արժէք ունի։

Հաւանաբար, բարոյագիտական լուրջ խնդիր մըն է որոշել այն, թէ՝ ո՞վ աւելի բարձր բարոյականի տէր է՝ վախի հետեւանքով կամ այլ նիւթական թէ իշխանական շարժառիթով բարիք գործո՞ղը, կամ՝ ընկերային արդարութեան նպաստո՞ղը, թէ՞՝ ան, որ յանուն մարդկայնութեան եւ մարդու առաւել մարդեղութեան եւ մարդկայնական քաղաքակրթութեան՝ կը պայքարի ընկերային արդարութեան եւ համայնական բարիքին համար… անանձնական եւ անշարժառիթ յանձնառութեամբ…

 

  1. Քրիստոնեաներու եւ իսլամներու եղբայրակցութիւն։

Վատիկանի պաշտօնաթերթի 2019 տարուայ թիւ 6 (5 Փետրուար 2019) համարի ֆրանսատառ յաւելուածին առաջին էջը ամբողջ յատկացուած է Վատիկան–Ալ-Ազհար՝ Քրիստոնեայ-Իսլամ եղբայրակցութեան փաստաթուղթին, որ ստորագրուած է 4 Փետրուար 2019-ին, Ապու Տապիի մէջ, Ֆրանչիսկոս Ա.-ի եւ Ալ-Ազհարի երէց իմամ Ահմէտ Ալ-Թայիպի կողմէ, իբր խորագիր ունենալով՝ “Frères et Fils du même Dieu, Miséri Cordieux!” (Միեւնոյն Բարեգութ Աստուծոյ Եղբայրներ եւ Որդիներ)։

Այս պատմական փաստաթուղթին դրոյթներէն կը մէջբերենք.

«Հաւատքը հաւատացեալը կը մղէ որ միւսին մէջ տեսնէ եղբայր մը, որուն հարկ է նեցուկ կանգնիլ եւ զայն սիրել»։

«Մարդկային միակ ընտանիքը ծնունդ կ՚առնէ Աստուծմէ»։

«Հաւատացեալը կոչուած է արտայայտելու այս մարդկային եղբայրութիւնը պահպանելու համար Ծննդոցը եւ Տիեզերքը, նեցուկ կանգնելով ամէն անձի, մասնաւորաբար՝ ամէնէն աւելի կարիքաւորներուն եւ աղքատներուն»։

«Աստուած մեզի ըսաւ՝ թէ մենք բոլորս ունինք իրարու հաւասար արժանապատւութիւն, եւ թէ՝ մեզմէ ոչ ոք կրնայ տէրը ըլլալ կամ՝ ստրուկը միւսներուն»։

Փաստաթուղթի մուտքին ըսուած է. «Արեւելքի եւ Արեւմուտքի իսլամներու եւ կաթոլիկներու միացեալ կամքին վախճանական նպատակն է՝ որդեգրել երկխօսութեան մշակոյթը որպէս ուղի, միատեղ համագործակցութիւնը որպէս վարքագիծ, փոխադարձ ծանօթացումը որպէս մեթոտ եւ չափանիշ։ Այս մտադրութիւնները դրապէս կը ծառայեն համապատասխանելու՝ ներկայի իրավիճակին, որ կը յատկանշուի բարոյականի խաթարումով, որ կ՚անդրադառնայ միջազգային փոխ-յարաբերութեանց վրայ, եւ հոգեւոր արժէքներու տկարացումով եւ պատասխանատւութեան գիտակցութեան թուլացումով։ Այս ամէնը պատճառ կ՚ըլլան ստեղծելու ընդհանուր զգացում մը՝ դժգոհութեան, մենակութեան եւ յուսալքումի, ինչ որ շատ մը մարդիկ կը մղէ ծայրայեղ հաւատազրկութեան, կրօնական մոլեռանդութեան եւ կոյր արմատականութեան, այսպիսով՝ ուրիշները մղելով տարբեր ձեւերու ենթակայութեանց եւ անհատական ու հաւաքական ինքնաքանդումներու»։

Համաշխարհային իրավիճակին վերլուծումը կատարելէ ետք, փաստաթուղթը կ՚եզրակացնէ. «Այս բոլորը ցոյց կու տան, որ այսօր երրորդ աշխարհամարտ մը կը մղուի՝ կտոր-կտոր, իրարմէ մեկուսացուած բեկորներով, ընդդէմ՝ խաղաղութեան եւ ընկերային արդարութեան, ամրապնդելու համար հիմքերը՝ անարդարութեան եւ բնական հարստութեանց անարդար բաշխումին, որմէ կ՚օգտուին փոքրաթիւ հարուստներ՝ մեծաթիւ ժողովուրդներու շահերուն ոտնահարումով։ Այս տագնապներուն ի տես, որոնց պատճառով սովամահ կը մեռնին միլիոնաւոր մանուկներ, արդէն հիւծած՝ վերածուած մարդկային կմախքներու… շահագորգծումի եւ աղքատութեան պատճառով, կը տիրէ՝ միջազգային լռութիւն մը, որ անընդունելի է։ Կրօնական ոչ մէկ դաստիարակութիւն մարդիկը կը մղէ պատերազմի կամ արիւնահեղումի… կամ՝ ատելութեան ու թշնամանքի։ Նաեւ՝ ամենազօր Աստուած կարիքը չունի ոչ մէկու պաշտպանութեանը… եւ ան չուզեր որ իր անունը չարաշահուի մարդիկ ահաբեկելու համար…»։

Պատմութեան ծանօթ բոլոր կրօնի պիտակով մղուած պատերազմներու բուն հեղինակները եղած են՝ զուտ քաղաքական, ծաւալապաշտ, գաղութարար եւ իմփերիալիստ ուժերը։

Համայնական բարիքը կը միացնէ մարդիկը։ Անհատական շահը կը բաժանէ զանոնք։

 

Share Button

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Լրատուութեան գործընկեր