• London

  • Beirut

  • Moscow

  • Los Angeles

  • Paris

  • Sydney

  • Toronto

ԻՍՐԱՅԷԼԵԱՆ, ՌՈՒՍԱԿԱՆ ԵՒ ԱՄԵՐԻԿԵԱՆ ՇԱՀԵՐՈՒ ՀԱՄԱՏԵՂՈՒՄ ԻՐԱՆԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ

12.07.2019   22:24

ՊԷՆ ՔԷՍՊԻԹ

ՆՈՐ ՕՐ, ԼՈՍ ԱՆՃԵԼԸՍ.- Յունիս 25-ին, վերոյիշեալ երկիրներու Ազգային ապահովութեան խորհրդատուներու եռակողմ հանդիպումը Երուսաղէմի մէջ, աւելի քան խօսուն էր։ Արդարեւ, սոյն խորհրդաժողովին ներկայ էին Իսրայէլի վարչապետ Պենճամին Նաթանիահու, եւ Ազգային ապահովութեան գրասենեակի խորհրդական Մայըր Պէն-Շապաթ, Մ. Նահանգներու Ազգային ապահովութեան խորհրդատու Ճոն Պոլթըն, ու Դաշնակցային Ռուսաստանի Ազգային ապահովութեան խորհուրդի քարտուղար Նիքոլայ Փաթրուշեւ։ Հանդիպումին Նաթանիահու, լայնաժպիտ, ամրօրէն սեղմած է Փաթրուշեւի ու Պոլթընի ձեռքերը։ Ակներեւօրէն յոյժ գոհունակ, Նաթանիահու կը նմանէր կատուին, որ կուլ տուած է դեղձանիկը։ Ժպտերես էր նաեւ Պոլթըն ի նշան գուհունակութեան, մինչ Պէն-Շապաթ չէր հաւատար, որ ներկայ է կատարուածին։ Միայն Փաթրուշեւն է որ մտածկոտ ու պաղ դիմագիծ մը ունէր, կարծէք ակամայ ներկայ էր, եւ այլապէս պիտի չուզէր հոն գտնուիլ։

Կայ հին կորճաբանութիւն մը (jargon), որ կ՚ըսէ. «Դէպքին կարեւորութիւնը անոր իսկական գոյութեան մէջ է». ասացուածքը ճշմարիտ է այս գագաթի հանդիպումին պարագային։

Հանդիպումին մեծատառ խորագիրը Փաթրուշեւի չոր յայտարարութիւնն էր, որ պաղ ջուր թափեց Պոլթընի դրդումով կատարուած Ամերիկա-Իսրայէլ դիւանագիտական նախաձեռնութեան վրայ։ «Որեւէ փորձ Թեհրանը ներկայացնելու աշխարհի ապահովութիւնը իբրեւ խանգարող երկիր, ու զայն նմանցնելով ISIS-ին կամ որեւէ այլ ակաբեկիչ խմբաւորումի, ընդունելի չէ», Փաթրուշեւ յայտնեց լրագրողներուն։ «Իրանը մեծապէս նպաստած է Սուրիոյ մէջ ահաբեկութեան դէմ պայքարին, շօշափելիօրէն սատարելով կացութեան կայունութեան»։ Անիկա շարունակելով իր ելոյթը, յայտնեց նաեւ թէ իսրայէլեան ռմբակոծումները իրանեան զինուորական թիրախներու վրայ Սուրիոյ մէջ «ընդունելի» չեն, աւելցնելով թէ Ռուսաստան եւ Իրան ահաբեկչութեան դէմ պայքար բացած են Սուրիոյ մէջ։ «Մենք ձեւեր ունինք իրարու վրայ ազդելու, կամ՝ խորհրդակցելու… ոչ թէ բռնութեամբ, այլ՝ փոխադարձ հասկացողութեամբ։ Այս առիթով, Փաթրուշեւ յայտնեց նաեւ, թէ իրազեկ էր ամերիկեան drone-ի վար առնուելուն անցեալ շաբաթ, իրանեան օդային սահմաններէն ներս, այլ խօսքով՝ այդ արարքը արդարացուած էր»։

Քուլիսներու ետին,մթնոլորտը աւելի բարենպաստ էր։ Արդարեւ, ռուսական, ամերիկեան եւ հրէական տեսակէտները այդքան ալ տարակարծութիւն չէին ներկայացներ, բաղդատած կողմերու հրապարակային յայտարարութեանց։ Խաղաղութիւնը Սուրիոյ մէջ թէեւ վաղն իսկ պիտի չվերահաստատուէր, կողմերու ռազմավարական շահերը համապատասխան (congruent) էին։ Գագաթի այս հանդիպումին, ամէնէն խանդավառը ռուսերն էին, որովհետեւ կ՚ուզէին որ Մ. Նահանգներ եւ Իսրայէլ այս ձեւով օգնած ըլլան դադրեցնելու ռուսական մարդկային ու տնտեսական կորուստները Սուրիոյ մէջ, որպէսզի միաժամանակ սկսէին քաղել այդ երկրին մէջ իրենց զոհողութեանց արգասիքը։

Ըստ հրէական գաղտնի կազմակերպութեան մէկ տեսակէտին, «ռուսերը պէտք ունին Թրամփի նպաստաւոր կեցուածքին, որպէսզի արդարանայ իրենց Սուրիա մուտքը, ու միաժամանակ՝ թեթեւնան ամերիկեան պատժամիջոցները։ Զուգահեռաբար, անոնք կ՚ակնկալեն հասկացողութիւն ու գործակցութիւն Իսրայէլի հետ, ապահովելու համար որ կրակը չառկայծի Սուրիոյ մէջ։ Անոնք եկած են դրական սակարկութեան համար։

Ընդհանուր առմամբ, կողմերը համաձայնեցան հարցերու շուրջ, որոնք այլապէս իրականացած էին արդէն։ Այլ խօսքով, անոնք պարզապէս հասատեցին իրողութիւնը։ Այն օրէն անդին, որ պատերազմը վերջ գտնէ Սուրիոյ մէջ, պէտք պիտի չմնայ օտար ուժերու ներկայութեան, ներառեալ՝ իրանեան զօրքերու։ Ռուսերը կարելի եղածին չափ արգելք պիտի հանդիսանան իրանեան ուժերու տեղակայման (entrenchment)։ Անոնք պիտի փորձեն իրանեան զօրքերը ու շիի զինեալները (Հըզպոլլան) 50-էն 62 մղոն հեռու պահել Կոլանի բարձունքներու սահմանէն։ Ոչ մէկ ճիգ պիտի խնայուի արգիլելու համար զինամթերքի մաքսանենգումը ցամաքէն կամ օդէն։

Իսրայէլ յանձնառու չեղաւ դադրեցնելու օդային ռմբակոծումները, ռուսերուն յայտնելով թէ այդ միջոցառումին պիտի դիմէ, եթէ կարելիութիւն չկայ «չէզոքացնելու անմիջական վտանգ մը»։ Վերջերս, օդային նուազագոյն երկու ռմբակոծումներ վերագրուեցան Իսրայէլի, Կոլանի ա՛յն շրջանին մէջ որ տակաւին Սուրիոյ տիրապետութեան տակ է։ Խնդրոյ առարկայ յիշեալ շրջանին մէջ Իրանը եւ Հըզպոլլան կը փորձեն երկրորդ ճակատ մը հաստատել, հակադրուելու համար հրէական զօրքերուն։ Իսրայէլացիք կը պնդեն որ ոչ մէկ բան պիտի խնայեն արգելակելու համար նման նախաձեռնութեան մը յաջողութիւնը։

Ռուսերը բացայայտած են որ ամերիկեան գործակցութիւնը կենսական է արիւնահեղութիւնը կասեցնելու համար Սուրիոյ մէջ։ Ճիհատիսթներու հետ կռիւները կը շարունակուին Իտլիպի մէջ, հակառակ բոլոր իրողութեանց։ Սուրիական բանակը չէ յաջողած վճռական յաղթանակ մը տանիլ։ Ռուսերը պիտի ուզէին որ ամերիկեան բանակը քաշուի երկու դիրքերէ։ Յաւելուածաբար, անոնք գոհ պիտի մնային եթէ Ամերիկա թեթեւցնէր իրենց դէմ 2014-ին առնուած պատժամիջոցները՝ Խրիմի թերակղզիին կցումին իբրեւ հետեւանք։

Հանդիպումին ամէնէն «տաք» օրակարգը լարուածութիւնն էր Ուաշինկթընի ու Թեհրանի միջեւ։ «Կասկած չկայ, որ գագաթի այս հանդիպումէն ետք, անյետաձգելի պատգամներ պիտի փոխանցուին Մոսկուայի կողմէ Թեհրանի։ Բանագնաց Փաթրուշեւը իրանեան բարձր պաշտօնատարներու հետ խորհրդակցած էր այս ժողովէն առաջ։ Հաւանականօրէն, նոյնը պիտի կատարէ նաեւ գագաթի վերոյիշեալ հանդիպումէն ետք»։

«Ռուսերը յոյժ հետաքրքրուած են պատասխանատու դեր մը վերցնելու, Պարսից ծոցին մէջ ստեղծուած ձգտուածութեան նկատմամբ։ Փաթրուշեւի յայտնած հրապարակային նեցուկը Իրանի, կը միտէր ամրապնդելու վստահութիւնը երկու երկիրներու միջեւ, նպատակ ունենալով միաժամանակ վերահաստատելու խաղաղութիւնը, միջնորդելով երկու երկիրներուն միջեւ»։

Արդէն 2006-ին, Իսրայէլի վարչապետ Էհուտ Օլմերթ, Ազգային Ապահովութեան խորհրդատու Զօր. Ճիորա Իլէնտը Մոսկուա ղրկած էր յատուկ յանձնառութեամբ, Իրանի Ազգային ապահովութեան բարձր պաշտօնատարի մը հետ տեսակցելու համար։ «Հիմա որ մթնոլորտը պրկուած է Ծոցին մէջ, վերոյիշեալ միջոցառումին դիմուած է։ Նկատելով որ ընդունելի միջնորդներու պակասը կայ, կրնայ ըլլալ որ Փութին կարենայ լրացնել այդ բացը»։

«Այնքան ատեն որ Ամերիկա, նախագահ Թրամփի յայտարարութեամբ, վերջին վայրկեանին բարեացակամութեամբ վիժեցուց զինուորական հարուած մը Իրանի դէմ, հիմա Իրանի կարգն է փոխադարձելու դրականօրէն»։

 

Թարգմ.՝ ՍԱՐԳԻՍ Յ. ՄԻՆԱՍԵԱՆ

«Էլ Մոնիթըր», 26 Յունիս 2019

 

 

Share Button

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Լրատուութեան գործընկեր