• London

  • Beirut

  • Moscow

  • Los Angeles

  • Paris

  • Sydney

  • Toronto

Էրտողան Անգիտակցաբար Ընդունեց Հայասպանութիւնը

19.06.2019   00:19

ՄԵԹՐ ԳԱՍՊԱՐ ՏԷՐՏԷՐԵԱՆ

Երբ Էրտողան 2019 թ. Ապրիլի 24-ին, պաշտօնապէս ընդունեց Արեւմտահայութիւնը աքսորելու ոճիրը՝ ճանչցած եղաւ Հայոց Ցեղասպանութիւնը, համաձայն 1948 թ. Ցեղասպանութեան Կանխարգիլումի եւ Պատժումի Պայմանակցութեան (Convention) 2-րդ եւ 3-րդ յօդուածներուն։ Յօդ. 3-րդը կ՚ըսէ.

Որպէս ցեղասպանութիւն պիտի պատժուին՝

  1. Ցեղասպանութիւն
  2. Ցեղասպանութիւն գործելու ծրագրի որդեգրումը
  3. Ցեղասպանութեան մղող հրապարակային դրդումները
  4. Ցեղասպանութիւն գործելու փորձն անգամ
  5. Ցեղասպանութեան մեղսակցիլը։

Այս հինգ արարքներէն չորսը արդէն գործուած են եւ Էրտողան ընդունած է թիւ 2-ը՝ ԱՔՍՈՐը, որ որոշուած էր 1910 թ. Հոկտեմբեր 31-ին Սելանիկի մէջ Իթթիհատի գումարած գաղտնի նիստին ընթացքին, «Խիստ գաղտնի 10 պատուիրաններ» կոչուող փաստաթուղթին մէջ, որ կը խօսի Արեւմտահայութեան զանգուածային արմատախլումին եւ աքսորին մասին, իրենց պապենական հողերէն։

Այս «խիստ գաղտնի պատուիրաններ»էն մէկն էր աքսորը, զոր Իթթիհատի կառավարութիւնը որոշեց պաշտօնապէս, 1915 թ. Մայիս 24-ին հրատարակած Tehcir Kanunu կոչուած որոշումնագրով։

Չմոռնանք, որ շէյխուլիսլամները ցեղասպանութիւն գործելու դրդումներ կը կատարէին ամբոխին…։ Այս դրդումները նշուած են թիւ 3-ին մէջ։

Իսկ Պայմանակցութեան Յօդ. 2-րդին մէջ կը յիշուին այն արարքները, որոնք ցեղասպանութիւն կը համարուին, որովհետեւ ունին ցեղասպանելու մտադրութիւն, եւ որոնց 3-րդը կ՚ըսէ. Ազգի մը, էթնիի մը կամ կրօնական խումբի մը պարտադրել կեանքի այնպիսի պայմաններ, որոնք կը նպատակադրեն անոր բնաջնջումը…։ Էրտողանի խոստովանած այդ աքսորի եղանակն ու պայմանները բնաջնջումի տանող էին…։ Աքսորի ճամբան՝ մահուան ճամբան էր։

Այս յօդուածը տառացիօրէն կ՚ըսէ.

Յօդ. 2-րդ – Ներկայ Պայմանակցութեան համաձայն, ցեղասպանութիւն կը նկատուին հետեւեալ արարքներէն որեւէ մէկը, որոնց նպատակն է ամբողջապէս կամ մասնակիօրէն քանդել-քայքայել ազգ մը, էթնի մը, ցեղային կամ կրօնական խումբ մը. այսպէս՝

  1. Խումբի մը մաս մը անդամներուն սպանութիւնը,
  2. Խումբի մը մաս մը անդամներուն պատճառուած ֆիզիքական կամ մտային լուրջ վնասներ,
  3. Խումբին վրայ վճռակամօրէն կիրարկուած կեանքի այնպիսի պայմաններ, որոնք կը մտադրեն խումբին ամբողջական կամ մասնակի քայքայումը,
  4. Խումբին պարտադրուած այն միջոցները, որոնք կը խափանեն խումբին բնական ծնելիութիւնը
  5. Բռնի կերպով խումբէ մը մանուկներ ուրիշ խումբի մը փոխանցումը։

Եւ այս ցեղասպանական պայմանները արձանագրուած են շատ կանուխ՝ 1919-1920 շարունակուած Օսմանեան զինուորական ատեաններու դատավարութեանց ատենագրութիւններուն մէջ, ուր այդ պայմանները բնութագրուած են որպէս՝ Kanuni insaniyete karşı (մարդկային օրինաց հակառակ) Resmi ceraim (պետական ոճիրներ) եւ Kaidelerine Karşı ceraimler (մարդկային հիմնական իրաւանց հակառակ ոճիրներ)…։

Եւ, երախտաշատ աշխատանքովը Փրոֆ. Վահագն Տատրեանի, Երիտթուրք ոճրագործ ղեկավարները դատող այս դատարանին արձանագրած ոճիրներուն գրեթէ ամբողջական փաստագրումը հրատարակուած է “International Journal of Middle Eastern Studies” հանդէսի 1991 թ. թիւ 4-ին մէջ՝ “The Documentation of the World War Armenian Massacres in the Proceedings of the Turkish Military Tribunal” վերնագրին տակ։

Իսկ 4 Յուլիս 1976 թ. Ալճերիոյ մայրաքաղաքին մէջ գումարուած վեհաժողովէն բխած Ժողովուրդներու Իրաւանց Տիեզերական Հռչակագրի Յօդ. 3-րդը կը տրամադրէ. «Ամէն ժողովուրդ, որ աքսորուած է իր երկրէն, իրաւունք ունի հոն վերադառնալու»…։

Բայց Էրտողան՝ առանց վարանելու, անամօթաբար, իր խոստովանութենէն ժամեր ետք, փորձեց ինքնախաբէութեամբ մեզ խաբել՝ թէ աքսորը ցեղասպանութիւն չէ (եղեր…)։

«Մենծ» երկրի մը նախագահին այս խարխափումն ու խաբեբայութիւնը իրաւաՏգիտութիւն չէ… այլ՝ շփացուածի գոռոզութիւն, որ այսօր՝ բազմաբեւեռ աշխարհակարգին մէջ, ժամանակավրէպ դարձած է, քանի որ միաբեւեռ աշխարհակարգին մէջ զինք շփացուցած իմփերիալիստական տէրութիւնները այսօր մայրամուտի եւ նահանջի մէջ են։ Էրտողան՝ «աքսորել»ը գտած է որպէս փախուստի միջոց ոչ միայն ցեղասպանութենէն, այլ՝ շատ աւելի կարեւոր, ծանրակշիռ ու գոյութենական վտանգէն՝ Արեւմտահայաստանի զաւթումի ոճիրէն, որուն հատուցումը կը պահանջէ Թուրքիոյ մասնատումը, տարանջատումը, քայքայումը…։ Քանի որ Էրտողան՝ շատ մը հայերէ աւելի գիտակից է Մեծ Եղեռնի միջոցով Արեւմտահայաստանի հողերու զաւթումին գոյութենական կարեւորութեան։ Այն հայերը, որոնք աւելի քան դար մը, եւ մինչեւ այսօր՝ Մեծ Եղեռնին մէջ տեսան միայն Ցեղասպանութիւնը եւ մոռացութեան տուին Հայրենիքին զաւթումը…։ Բայց Էրտողանի իրաւական հարցերու խորհրդատուները քաջ տեղեակ են այս բոլորէն։ Տեղեակ են նաեւ՝ որ ՄԱԿ-ի 28 Մայիս 1948 թ. Պատերազմի Ոճիրներու Յանձնաժողովին Տեղեկագիրը, Բ. գլուխի Ա. կէտը յատկացուցած է Հայոց Ցեղասպանութեան, եւ ՄԱԿ-ի ենթայանձնաժողովի Պենճամին Ուհիթաքէրի Տեղեկագրի 24-րդ պարբերութիւնն ալ յատկացուած է Հայոց Ցեղասպանութեան, եւ՝ ենթայանձնաժողովի անդամներու ջախջախիչ մեծամասնութեան ձայնով որդեգրուած է 23 Յուլիս 1985 թուին՝ հակառակ Թուրքիոյ երկարատեւ ընդդիմութեան։

Անոնք տեղեակ են նաեւ՝ Թուրքիոյ դաշնակից ու մանաւանդ մեղսակից Գերմանիոյ յապաղած ճանաչումէն՝ այս բազմաբեւեռ աշխարհակարգի օրերուն մէջ՝ ի վերջոյ (ոճիրի մը մէջ մեղսակիցին ճանաչումը ոչ միայն զոհէն ներողամտութիւն խնդրել է, այլեւ՝ իրեն մեղսակից դաշնակիցը մերկացնել է… անոր դէմ վկայել է…)։ Նաեւ՝ Թուրքիան պատին փակցնող այն ճանաչումներէն, որոնք կատարուած են՝ Ռուսական Տումայի, Կիպրոսի Ներկայացուցիչներու Տան, ԱՄՆ-ի նախագահներուն եւ Ա. Աշխարհամարտի երեք Դաշնակիցներուն կողմէ։

Փութինեան Ռուսաստանի Տուման կը խօսի «Արեւմտեան Հայաստանի հողերուն վրայ» գործուած Ցեղասպանութեան մասին, շարունակելով միւս Վլատիմիրին (Լենինի) ստորագրած հրամանագիրին կեցուածքը Արեւմտահայաստանի անկախութեան նկատմամբ (Դեկրետ Թուրքահայաստանի մասին), որ ամրապնդումն է Սան Սթեֆանոյի Դաշնագրի Յօդ. 16-րդին…։

Կիպրոսի Ներկայացուցիչներու Տան ճանաչումը կը խօսի Ցեղասպանութեան մասին, «որ արմատախիլ ըրաւ Հայերը իրենց նախահայրերու երկրէն»…։

Այս երկու ճանաչումները կը շեշտեն Արեւմտահայաստանի զաւթումին փաստը, որ կը սպառնայ Թուրքիան մասնատել, տարանջատել, եւ ուրեմն՝ ամբողջական, ճշմարիտ եւ քաղաքական ճանաչումներ են, ոչ՝ մասնակի, բարոյական ու պղատոնական, որ ոչ մէկ իրական արժէք ու նշանակութիւն ունին, քանի որ համազօր են ըսելու. «Այո՛, եղեր է Ցեղասպանութիւն, կը ցաւինք, իրաւունք ունիք, բայց՝ առնելիք չունիք»…։

ԱՄՆ-ի իրերայաջորդ բոլոր նախագահներու ճանաչումները, որոնք «Ցեղասպանութիւն» բառակապակցութիւնը չեն գործածած, բայց ճանչցած են «ամբողջ ցեղի մը բնաջնջում»ը, իսկ նորագոյն նախագահը՝ Թրամփ, իրեն յատուկ փրակմաթիզմով, խօսեցաւ «Հայաստանի եւ հայ ժողովուրդի կողքին կանգնելու» մասին, որ քայլ մը առաջ կ՚երթայ… լոկ ճանաչումէն եւ կը յայտնէ ներկային մէջ մեր կողքին կանգնելու պատրաստակամութիւն։ Յիշենք թէ 1948 թ. Պայմանակցութիւնը Ցեղասպանութիւն կը համարէ ազգի մը նոյնիսկ մէկ խումբին մասնակի ջարդը…։

Իսկ Ա. Աշխարհամարտի երեք Դաշնակիցները՝ Անգլիա, Ֆրանսա եւ Ցարական Ռուսաստան, 1915 թ. Մայիս 21-ին արդէն (այսինքն Մայիսի 24-ի Tehcir Kanunu-էն երեք օր առաջ) ազդարարեցին Բարձր Դրան, որ անոր գործած ոճիրները կը հանդիսանան «մարդկութեան եւ քաղաքակրթութեան դէմ գործուած ոճիրներ»…։

Իսկ Միջազգային Հանրային Իրաւունքին մէջ, Պատերազմի Ոճիրները եւ Մարդկութեան Դէմ Գործուած Ոճիրները՝ Ցեղասպանութեան ոճիր կը համարուին։ Եւ այս իսկ պատճառով, Միջազգային Քրէական Մնայուն Ատեանի ձեռնհասութեան մէջ կ՚իյնան այս երեք տարբեր անուններով գործուած միեւնոյն Ցեղասպանութեան ոճիրները։ Այս Ատեանը գործել սկսած է 17 Յուլիս 1988-էն ի վեր։ Թուրքիա եւ ԱՄՆ չեն յարած այս Ատեանին, իրենց գործած ցեղասպանութիւններուն պատճառով, եւ ուրեմն՝ ենթակայ չեն այս Ատեանին, որպէս դատելի կողմ…։ Բայց, Ատեանի կանոնագրութեան Յօդ. 15-րդը իրաւունք կու տայ ժողովուրդ մը ներկայացնող միակ լիազօր կազմակերպութեանց՝ ցեղասպան պետութեանց ոճիրին շուրջ այս Ատեանին կարծիքը հարցնելու յատուկ հայցագրով մը։

Եթէ այսօր Տարագիր Արեւմտահայութեան Համասփիւռքեան Քոնկրէսը կազմուած ըլլար՝ կրնար Հայոց Ցեղասպանութեան շուրջ այս Ատեանի կարծիքին դիմել, եւ դրական պատասխանի մը պարագային, դիմել ՄԱԿ-ի Ընդհանուր Ժողովին, ՄԱԿ-ի Ուխտի Յօդ. 377-րդին համաձայն, եւ պահանջել ad hoc դատարանի մը կազմութիւնը։ ՏԱՀՔ-ը կազմուած չէ, եւ՝ եթէ Արեւմտեան Հայաստանի իրաւականօրէն շարունակուող պետութեան քաղաքացիներու 28,000 թիւը անբաւարար նկատուի, այսպիսի դիմումներ կրնան կատարել ոչ միայն՝ Ժողովուրդներու Մնայուն Դատարանը (Պերթրատ Ռասելի Հիմնարկը), Լելիօ Պասսօ Հիմնարկը, կամ որեւէ փոխանորդ պետութիւն, առանձին կամ միասնաբար Արեւելահայաստանի պետութեան, քանի որ Միջազգային Հանրային Իրաւունքը պետութիւններուն ոչ միայն իրաւունք կու տայ, այլեւ անոնց կը պարտադրէ օգնել ինքնորոշուող ժողովուրդներուն, յարգելու համար ժողովուրդներու իրաւահաւասարութեան սկզբունքն ու ազատ ինքնորոշման իրաւունքը, որ jus cogens բոլոր բոլորին պարտադիր erga omnes իրաւունք մըն է։

Աւելի կարճ ուղին ՄԱԿ-ի Ապահովութեան Խորհուրդին դիմելն էր, եթէ՝ անոր հինգ մնայուն անդամներէն Մեծն Բրիտանիան եւ Ժողովրդային Չինաստանն ալ ճանչցած ըլլային Հայոց Ցեղասպանութիւնը, Ռուսաստանի, Ֆրանսայի եւ ԱՄՆ-ի կողքին։ Ժողովրդային Չինաստան բարեկամն է Հայութեան, վախ չկայ որ ան վէթօ դնէ, սակայն անորոշը Բրիտանիոյ հաւանական կեցուածքն է այսօր, թէեւ՝ 1915-ին, իր երկու դաշնակիցներուն հետ Հայոց Ցեղասպանութիւնը ճանչցած է որպէս մարդկութեան եւ քաղաքակրթութեան դէմ գործուած ոճիր։ Սակայն, անորոշութիւնը չի կրնար փարատիլ, քանի որ Բրիտանիան այսօր՝ որոշ արեւելում մը չունի ստեղծուած բազմաբեւեռ աշխարհակարգին մէջ, եւ նոյնիսկ Եւրոպայի մէջ մնալ թէ չմնալու հարցին մէջ Բրիտանիոյ ժողովուրդը չունի միասնական արեւելում։

Ընթացիկ Յունիսի վերջին նախատեսուած Թրամփ-Փութին հանդիպումին արդիւնքը կրնայ լոյս սփռել այս հարցին վրայ։ Եթէ այդ արդիւնքը խաղաղութեան ի նպաստ ըլլայ, բրիտանական վէթօն ալ հաւանաբար պիտի կարենանք անհաւանական նկատել։

Եթէ՝ Արեւելահայաստանի պետութիւնը գործօն դեր մը ունեցած ըլլար միջազգային կամ գէթ շրջանային հարթակի վրայ, Թրամփ-Փութին գագաթաժողովին կրնային ներկայ ըլլալ նաեւ Ուիլսոնի Իրաւարար Վճիռն ու «Դեկրետ Թուրքահայաստանի Մասին»ը…։ Քանի որ ներկայի փոխանցման ժամանակաշրջանին մէջ 2020 թուականը պատմական կարեւոր դարադարձ մըն է, բայց մենք՝ կը շարունակենք մնալ դիտողներ… եւ ոչ՝ պատմութիւն կերտող ժողովուրդ։ Մենք չենք կերտեր նոյնիսկ մեր պատմութիւնը…։

Մեր համեստ կարծիքով, Փոքր Ասիոյ հնագոյն քարտէսներու շարքին, ուր ճշդուած են երկու Հայաստաններու՝ Armenia Major (Արեւմտահայաստան) եւ Armenia Minor (Արեւելահայաստան), Օսմանեան ընդարձակ Կայսրութեան առաջին դարերու պետութեան վարչական բաժանումներու քարտէսներուն վրայ, յստակօրէն սահմանագծուած է «Էրմէնիստան Էյալէթի»ի գրաւուած տարածքը Բիւզանդիոնէն։ Այս քարտէսներէն մէկուն պատճէնին ձեռքբերումը անյետաձգելի անհրաժեշտութիւն մըն է։ Որովհետեւ այդ քարտէսը Օսմանեան պետութեան ճանաչումն է՝ թէ այդ տարածքը կայսրութեան բանակին գրաւած տարածքներէն մէկն է, եւ այսօրուան Թուրքիան այդ եւ նման տարածքներու վրայ տարատնկեալ պետութիւն մըն է 1923 թուականէն ի վեր միայն…։ Միջազգային Հանրային Իրաւունքը գրաւեալ տարածքը գրաւեալ կը համարէ, եւ ոչ թէ գրաւողին սեփականութիւնը։

 

 

Share Button

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Լրատուութեան գործընկեր