• London

  • Beirut

  • Moscow

  • Los Angeles

  • Paris

  • Sydney

  • Toronto

Իրանը Ազրպէյճանի Հետ Յարաբերութիւններու Գծով Ներկայ Պայմաններուն Մէջ Աւելի Կը Կարեւորէ Անվտանգութեան Գործօնը

11.01.2019   01:54

ԱՐՄԷՆ ԻՍՐԱՅԷԼԵԱՆ

Իրանի գործող նախագահ Հասան Ռուհանիի պաշտօնավարման առաջին շրջանին, ի տարբերութիւն նախորդ նախագահ Մահմուտ Ահմատինեժատի կառավարման տարիներուն, Իրանի եւ Ազրպէյճանի յարաբերութիւններուն մէջ որոշակի յառաջընթաց նկատուած է, ինչպէս քաղաքական, այնպէս ալ տնտեսական ոլորտներէն ներս: Աւելին, այդ շրջանին, բացի երկկողմ ձեւաչափով գործակցութենէ, երկու երկիրները աշխուժօրէն կը գործակցէին նաեւ Իրան-Ազրպէյճան-Վրաստան, Իրան-Ազրպէյճան-Թուրքիա եւ Իրան-Ազրպէյճան-Ռուսիա ձեւաչափերով՝ հիմնականօրէն շեշտը դնելով տնտեսական գործակցութեան վրայ:

Իրանի եւ Ազրպէյճանի յարաբերութիւններուն մէջ, սակայն, փոխվստահութեան մթնոլորտը փոխուեցաւ 2017-ի Մայիսէն ետք, երբ ԱՄՆ նորընտիր նախագահ Տոնալտ Թրամփի՝ Սէուտական Արաբիա կատարած այցի ծիրէն ներս տեղի ունեցաւ «Արաբական-ամերիկեան-իսլամական» խորհրդաժողովը, որուն կը մասնակցէր նաեւ Ազրպէյճանի նախագահ Իլհամ Ալիեւը: Նոյն այդ համաժողովին էր, որ Թրամփը Իրանը մեղադրեց Մերձաւոր Արեւելքը ապակայունացնելու մէջ:

ԱՄՆ մերձաւորարեւելեան նոր քաղաքականութեան ծիրէն ներս առանձնայատուկ տեղ վերապահուեցաւ Իսրայէլին, որ 2015 թուականին միջուկային համաձայնութենէն ետք Իրանի մասով Ազրպէյճանի հետ գործակցութեան ժամանակաւոր դադար տուած էր:

2018 թուականը Իսրայէլի եւ Ազրպէյճանի ռազմական գործակցութեան առումով բաւական յագեցած էր: Իսրայէլի պաշտպանութեան նախարար Աւիկտոր Լիպերմանի եւ ԱՄՆ նախագահի՝ ազգային անվտանգութեան հարցերով խորհրդական Ճոն Պոլթոնի՝ Ազրպէյճան կատարած այցերուն ընթացքին Իրանի վերաբերեալ հնչած յայտարարութիւնները որոշակի մտահոգութիւն յառաջացուցին ոչ միայն Իրանի հասարակական-քաղաքական շրջանակներուն, այլեւ իրանցի սահմանապահներուն մօտ:

2018 թուականին Դեկտեմբերին ԻԻՀ սահմանապահ ծառայութեան հրամանատար Ղասեմ Ռեզային Պաքու կատարած այցի ծիրէն ներս ԱՀ նախագահ Իլհամ Ալիեւի հետ հանդիպումին քննարկած է սահմանային անվտանգութեան առնչուող հարցեր: Ուշագրաւ է, որ հրամանատար Ղասեմ Ազրպէյճան կատարած այցէն ուղիղ մէկ ամիս ետք դարձեալ այցելեց Իրան-Ազրպէյճան սահմանը՝ ծանօթանալու սահմանային անվտանգութեան:

Նկատենք, որ Իրանի փորձագիտական շրջանակները 2019-ին որպէս արտաքին մարտահրաւէր կը դիտարկեն նաեւ Իսրայէլի տարածաշրջանային քաղաքականութիւնը, մասնաւորապէս Իսրայէլ-Ազրպէյճան ռազմական գործակցութիւնը:

Ինչ կը վերաբերի Իրանի եւ Ազրպէյճանի միջեւ իրականացուող նախագիծերուն, ապա 2018-ին տեղի ունեցած զարգացումները ցոյց կու տան, որ այս փուլին կողմերը կը սառեցնեն տնտեսութեան եւ ուժաբանութեան ոլորտներուն մէջ նախապէս ձեռք բերուած պայմանաւորուածութիւնները:

Նախորդ տարիներուն ընթացքին նախ կը յայտարարուէր, թէ Պաքուն պէտք է 500 մլն. տոլարի ներդրում կատարէ Ռաշթ-Ասթարա երկաթագիծի շինարարութեան մէջ, իսկ իրանական կողմը յայտարարեց, թէ Ազրպէյճանը խոստացած է ոչ թէ ներդրում կատարել, այլ նոյնչափ վարկ տրամադրել:

Ինչեւէ, եթէ մինչեւ ամերիկեան պատժամիջոցները դեռ կողմերը կը խօսէին երկաթագիծի շինարարութիւնը սկսելու վերաբերեալ, ապա 2018 թուականին երկրորդ կիսամեակէն ետք թէ՛ Իրանի եւ թէ՛ Ազրպէյճանի կողմէ հնչած մեկնաբանութիւններէն ակնյայտ կը դառնայ, որ այս փուլին կը դադրի Ռաշթ-Ասթարա երկաթագիծի շինարարութիւնը, եւ Ազրպէյճանը չի պատրաստուիր Իրանի շուրջ ձեւաւորուած լարուած մթնոլորտին մէջ խոշորամաշտաբ ներդրում կատարել:

Այդ թեմայի լոյսին տակ ինչպէս Ազրպէյճանի մէջ ԻԻՀ դեսպան Ճաւատ Ճահանկիրզատէն, այնպէս ալ Ազրպէյճանի տնտեսական զարգացման նախարար Շահին Մուսթաֆայեւը, վերջերս անդրադառնալով Իրան-Ազրպէյճան երկաթագիծի շինարարութեան, խուսափողական պատասխաններ տուած են, այնինչ՝ ընդամէնը մի քանի ամիս առաջ երկու երկիրներու նախագահներուն մակարդակով կը խօսուէր անոր մասին եւ կը հիմնաւորուէր անոր արդիւնաւէտութիւնը: Ուշագրաւ է, որ ազրպէյճանցի նախարարը ԱՀ կողմէ վարկ չտրամադրելու իրողութիւնը պայմանաւորած է Իրանի շուրջ առկայ լարուած իրավիճակով:

Ուսումնասիրելով Ազրպէյճանի տարածաշրջանային քաղաքականութեան, մասնաւորապէս Ազրպէյճան-Իսրայէլ ռազմական գործակցութեան վերաբերեալ Իրանի հասարակական-քաղաքական շրջանակներու արձագանգը, Ազրպէյճանի եւ Իրանի յարաբերութիւններուն մէջ վերջին մէկ-երկու տարուան ընթացքին տեղի ունեցած զարգացումները, ինչպէս նաեւ վերլուծելով երկկողմ յարաբերութիւններու առնչութեամբ իրանական մամուլի հրապարակումները եւ իրանցի պաշտօնատար անձանց յայտարարութիւնները՝ կարելի է փաստել, որ Իրանի մէջ առկայ է այն մտավախութիւնը, որ, հաշուի առնելով ոչ հեռու անցեալին ԱՄՆ-ի եւ Իսրայէլի նախաձեռնած հակաիրանական գործողութիւններուն մէջ Ազրպէյճանի ներգրաւուածութիւնը, մեծ է հաւանականութիւնը, որ յառաջիկային սպասուող զարգացումներուն Պաքուն դարձեալ կրնայ մաս կազմել Իրանի դէմ նախաձեռնուող գործընթացներուն:

 

«Արմէնփրես»

Share Button

Մեկնաբանել

Լրատուութեան գործընկեր