• London

  • Beirut

  • Moscow

  • Los Angeles

  • Paris

  • Sydney

  • Toronto

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՆՈՐ ԻՐԱՒԱԿԱՐԳԻ ՀԵՏՔԵՐՈՎ

10.01.2019   23:58

ՍԱՐԳԻՍ Յ. ՄԻՆԱՍԵԱՆ

ՆՈՐ ՕՐ, ԼՈՍ ԱՆՃԵԼԸՍ.- Հայաստանի 2018 Ապրիլ-Մայիս ժողովրդային յեղաշրջումը ամրապնդուեցաւ խորհրդարանական ընտրութիւններով նոյն տարուան Դեկտեմբերին։ Հանրութեան ծանօթ են նոր խորհրդարանի յաղթական երեք քաղաքական համախմբումները.- «Իմ Քայլը» դաշինքը (884,849 քուէ), «Բարգաւաճ Հայաստան» (103,837 քուէ), ու «Լուսաւոր Հայաստան» (80,049 քուէ) կուսակցութիւնները։ Անիկա իր լրացումին պիտի յանգի ատեն մը ետք, երկրին նախորդ Սահմանադրութեան ալ բարեփոխումով եւ հաստատումով՝ համապատասխան ստեղծուած ժողովրդավար կարգերուն։

Այնուհետեւ, օրն ի բուն, զուգահեռաբար պիտի ձեռնարկուի ընթացիկ, կարեւորագոյն կամ հիմնական բարեկարգումներու իրականացման։ Խոստումէն ու ծրագրումէն անցնելու է իրագործման։ Քաղաքացիները, իրենց կարգին, լծուելու են աշխատանքի, համբերութեամբ հետեւելով իշխանութեանց գործունէութեանց։ Պահանջատիրութեան այլազան իրականացումները պիտի գան ժամանակի թաւալքին հետ։

Քաղաքական բարեփոխութեանց հետ տնտեսական վերականգնումը առաջնային է։ Ճարտարարուեստի կողքին, գիւղատնտեսութեան զարգացումն ու զօրացումը նոյնքան անյետաձգելի անհրաժեշտութիւն մըն է։ Կարեւորութեամբ կ՚ուզենք շեշտել, թէ իշխանութեանց կողմէ հողամշակութեան քաջալերանքը, մանաւանդ երկրին սահմանամերձ շրջաններուն մէջ, յատուկ նշանակութիւն պիտի ունենայ ինքնապաշտպանութեան տեսանկիւնէն։ Այս երկու նախաձեռնութիւնները պիտի նպաստեն ոչ միայն կենսամակարդակի բարձրացման, եւ երկրին կառոյցի զօրացման, այլ՝ արտագաղթի ալ դադրեցման։ Յետոյ պիտի հետեւին նոր սերունդի անկաշկանդ դաստիարակութիւնը, բարձր ուսմանց անկաշառ իրականացումը, զարգացեալ քատրերու կողմէ զանազան պաշտօններու ստանձնումը՝ մասնագիտական արժանաւորութեամբ, եւ ոչ թէ՝ իշխանաւորներու բացայայտ միջամտութեամբ, կամ՝ քմահաճ տնօրինումներով։ Հասարակութեան մէջ տարիներու ընթացքին ժառանգուած եւ արմատացած մտայնութիւնները, եւ առանձնապէս բնազդային դարձած կաշառակերութիւնը, կարելի չէ մէկ օրէն միւսը արմատախիլ ընել։ Սերունդներու հետեւողական դաստիարակութիւն եւ առօրեայ կեանքին մէջ գործադրութիւն կը պահանջէ արդար դատողութիւն։ Վերոյիշեալ բարեկարգումները կը կարօտին որոշ ժամանակի։ Աննախընթաց, ծովածաւալ ցոյցերէն ետք, նոյն կիրքով արժեւորելու չէ փոխանցման ժամանակաշրջանի ընթացքին իրականացուող բարգաւաճումները, արժանի գնահատում կատարելու համար։

***

Սփիւռքը նոյնքան խանդավառ է կատարուած յեղափոխութեամբ։ Անոր բարոյական ու նիւթական աջակցութիւնը պիտի զօրացնէ հայրենաբնակ ժողովուրդին ու կառավարութեան նոր իրաւակարգը, փոխադարձ գործակցութեամբ։ Իրականացուած արդիւնքներու անկողմնակալ հաշուեքննութեան (auditing) ենթարկումն ու բացայայտումը, պարտադիր, օրինական ընթացիկ դրութիւն մը դառնալու է։ Պետական հաւաստիքներէ ու գործնական միջոցառումներէ ետք, սփիւռքեան գործարարներու կողմէ ներդրումները զանազան մարզերէ ներս պիտի նպաստեն հայրենիքի տնտեսական վերելքին։ Անցեալի ժխտական փորձառութիւնները պահ մը պիտի արգելակեն կամ դանդաղեցնեն այս ընթացքը։ Բայց իշխանութեանց շօշափելի հաւաստիքը պիտի նպաստէ Հայաստանի մէջ արտասահմանի կողմէ վաճառականական ու տնտեսական գործառնութեանց աշխուժացման։

Զբօսաշրջիկութիւնը եկամտաբեր մէկ այլ նախաձեռնութիւն մը կը կազմէ փոքրիկ Հայաստանին, մանաւանդ անոր գեղատեսիլ բնութեան, ու դարաւոր մշակութային եզակի ու կոթողային ժառանգութեան համար։ Այս բնագաւառէն ներս յաջողութեան գրաւական կը հանդիսանայ պաշտօնէութեան, պանդոկներու սարքաւորման, եւ սպասարկման մասնագիտացած համակարգը։ Մաքուր եւ հեզասահ ճամբաներու, տրամադրելի փոխադրակառքերու շրջանառութեան ցանցը, եւ հաճոյակատար ու վստահելի վարորդներու աշխատանքը լրացուցիչ աշխատանքներ են։

***

Արցախի հարցը կը շարունակէ մնալ հանգուցաւոր մտահոգութիւն մը։ Մինչեւ հիմա գոյատեւող, 1994 Մայիս 12-ի զինադուլէն ետք, բազմաթիւ հանդիպումներ տեղի ունեցած են Ատրպէյճանի հետ։ OSCE-ի հովանաւորութեամբ, մինչեւ 1994 Դեկտեմբերը, Պուտափեշտի մէջ կողմերու հանդիպումին մասնակցած են Հայաստանի, Արցախի եւ Ատրպէյճանի ներկայացուցիչները։ Անկէ ետք, Ատրպէյճան մերժած է կողմ ընդունիլ Արցախը, այս վերջինը Հայաստանի պատուիրակութեան մաս նկատելով, ինչ որ ինքնաբերաբար կը նշանակէ մերժել կամ չճանչնալ Արցախի անկախութիւնը։

Այնուհետեւ, տարիներու ընթացքին կը հհտեւին երկկողմանի հանդիպումներ, միշտ OSCE-ի նախաձեռնութեամբ։ Կողմերու միջեւ կը ստորագրուին աւելի քան տասնեակ մը համաձայնագիրներ՝ այլազան տարբերակներով։ Մատրիտի (27 Նոյեմբեր 2007) համաձայնագիրը կը նախատեսէ Հայաստանի կողմէ գրաւուած կարգ մը շրջաններու վերադարձը ու լրացուցիչ կարգադրութիւններ։ Գլխաւոր խոչընդոտները կը հանդիսանան համաձայնուած կէտերու հանգրուանային փուլերով, գործադրութիւնը, հողային ամբողջականութեան եւ ազգերու ինքնորոշման սկզբունքներու հիման վրայ։ Նախ Ատրպէյճանը իր անկախութիւնը առած է 1991-ին, առանց պատմական գոյութեան նախընթաց մը ունենալու, ինչ որ զինք ինքնաբերաբար կը զրկէ հողային ամբողջականութեան սկզբունքը որդեգրելու իրաւունքէն։ Ապա, ազգերու ինքշնորոշման իրաւունքը ՄԱԿ-ի կողմէ ու Սովետական Սահմանադրութեան մէջ յիշատակուած են։ Այնպէս որ, օրինական է Արցախի անկախութեան հռչակումը, բոլոր նախապայմաններու իրագործումով։ Բայց, դժբախտաբար ցարդ պաշտօնապէս չէ վաւերացուած ՄԱԿ-ի երկիրներուն կողմէ։

Վերոյիշեալ տուեալներու լոյսին տակ, OSCE-ն, իր միջնորդի դերին մէջ, լռելեայն ընդունած է Ռուսաստանի հակակշռող դերը, զինադուլի խախտումներու, ու մանաւանդ զինուորական նուաճողական յարձակումի պարագային։

Հայաստանի 2018-ի յեղաշրջումէն ետք, իրերու կացութեան մէջ փոփոխութիւն չկայ։ Այնպէս որ, Արցախի գոյավիճակի ուղղութեամբ աւելորդ մտահոգութիւններ չեն յառաջացած։

Կովկասը, կամ՝ փոքր Կովկասը, ռուսական ազդեցութեան գերզգայուն գօտիին մէջ գտնուելով, Հայաստանը ռազմավարական առաջին կարգի դաշնակից է միանգամայն. անիկա անփոխարինելի ռազմախարիսխ է հարաւային իր սահմաններուն ինքնապաշտպանութեան համար։ Ինքնաբերաբար, Հայաստան եւս պաշտպանուած կ՚ըլլայ թրքական կամ ատրպէյճանական սահմանային ոտնձգութիւններէ։ Տարբեր հարց, թէ զինամթերքի ու զինուորական սարքերու վաճառքը Ատրպէյճանին, բոլոր երկիրներուն կողմէ կը շարունակուի, այլազան միջոցառումներով։

Շրջանի ընդհանուր գոյավիճակը պիտի շարունակուի, եթէ գերպետութիւններու ընդհանուր քաղաքականութիւնը արմատական փոփոխութիւններ չկրէ։

Share Button

Մեկնաբանել

Լրատուութեան գործընկեր