• London

  • Beirut

  • Moscow

  • Los Angeles

  • Paris

  • Sydney

  • Toronto

Թղթածրարի մը հետքերով. «ՄԵՐ ՏՈՒՆԸ ԾԱԽՈՒ ՉԷ՛»

21.09.2018   01:46

ՄՏՈՐՈՒՄՆԵՐ ՝ ՀԱԶՄԻԷԻ ՎԻԵՆՆԱԿԱՆ ՄԽԻԹԱՐԵԱՆ ԵՐԿՐՈՐԴԱԿԱՆ ՎԱՐԺԱՐԱՆԻ «ՓՈԽԱԴՐՈՒԹԵԱՆ» ԿԱՊԱԿՑՈՒԹԵԱՄԲ

ՅՈՎՍԷՓ ՄԵԼՔՈՆԵԱՆ 

Սկիզբը՝ ՆՈՐ ՕՐ թիւ 33 եւ 34

ԼՈՒՍԱԲԱՆՈՒՄ ՄԸ

Հայկական որեւէ վարժարանի մը փակումը, փոխադրութիւնը կամ «փոխադրութիւն»ը, բնականաբար կը յուզէ բոլորս։ Անցեալին թէ վերջին տարիներուն, Սփիւռքի տարածքին փակուած են եւ պարագաներու բերումով պիտի շարունակուին փակուիլ հայկական կրթօջախներ։ Սակայն, բարեբախտաբար, կայ նաեւ այլ երեւոյթ մը. կը բացուին նոր վարժարաններ, կամ՝ անոնք ծնունդն են այլ վարժարաններու միացումին, կցումին, կծկումին, այլ խօսքով՝ ՇԱՐՈՒՆԱԿՈՒՄ-ին։

Լիբանանահայ կրթական համակարգը վերատեսութեան կ՚ենթարկուի ներկայիս եւ ուժերու վերադասաւորումներ կ՚արձանագրուին հոն վերջին տարիներուն։ Օրինակ, Ազգային առաջնորդարանի դպրոցները փակուելով միացան մէկ ծածկի տակ. նոյն քայլին դիմեց վերջերս ՀԲԸՄ-ը, իր բոլոր դպրոցները (որոնք վերջին տասնամեակներուն երկու տարածքներու մէջ կը գործէին, պիտի միանան Անթիլիասի մէջ), եւ հիմա, ուսումնական նոր տարեշրջանէն սկսեալ, Վիեննական Մխիթարեան վարժարանին պարագան կը դասուի այս վերջինին շարքին, երբ նոյն դպրոցը Հազմիէէն փոխադրուելով Ռաուտայի հայաշատ շրջան, նոր տնօրէնութեամբ ու նոր շունչով պիտի շարունակէ հայ կաթողիկէ վարժարաններուն բարի աւանդութիւնները։

Հասկնալի է հեղինակին ցաւը, երբ կ՚ըսէ թէ «մեր տունը ծախու չէ»։ Նոյնն էր պարագան քաղաքացիական պատերազմի տարիներուն ՀԲԸՄ-ի Յովակիմեան-Մանուկեանին, Դարուհի Յակոբեանին, Կիպրոսի Մելգոնեանին, եւ օրինակները շատ են, երբ որպէս նախկին աշակերտ, ուսուցիչ թէ ծնողք, չես կրնար ընդունիլ «տանդ» փակումը։ Այսօր, նոր համալիր, նոր տարածք փոխադրուելով, Մխիթարեանը չի՛ փակուիր, այլ՝ սերնդափոխութեամբ եւ նոր ու փորձառու տնօրէնութեամբը Տիկ. Ռիթա Պօյաճեանի, դպրոցը պիտի շարունակէ իր առաքելութիւնը. բան մը, որ շնորհաւորելի է։

Մեր յարգելի եւ սրտցաւ յօդուածագիրը մտահոգութիւն կը յայտնէ, թէ ի՞նչ պիտի ըլլայ Հազմիէի հողատարածքին ճակատագիրը։ Մեր ունեցած հաւաստի տուեալներուն համաձայն, հայ կաթողիկէ համայնքը այլ նպատակներու պիտի ծառայեցնէ նախկին դպրոցաշէնքն ու տարածքը։

ՆՈՐ ՕՐ, յարգելով խօսքի եւ արտայայտութեան ազատութիւնը, Յովսէփ Մելքոնեանի ծաւալուն գրութենէն լայն մասեր հրատարակեց յաջորդական երեք թիւերով։ Սփիւռքի մէջ հայկական վարժարան պահելը սխրագործութիւն է, որուն դիմաց գլուխ կը խոնարհինք։ Թէեւ այս գրութիւնը կ՚աւարտի մտահոգութիւններով, սակայն իրականութիւնը մեր դիմաց է, երբ նոյն այս վարժարանը ծաղկունքի նոր փուլ մը կը թեւակոխէ կրթական այս վերամուտին։

Արժանիօրէ՛ն եւ արդարօրէ՛ն պէտք է գնահատել մեր անցեալի թէ ներկայի մանկավարժներուն ու հայ դպրոցի պատասխանատուներուն գործը։

 

ՆՈՐ ՕՐ

 

ԵՐԿՐՈՐԴ ՀԱՆԳՐՈՒԱՆ. ՊԱՊԱԿԱՆ ՊԱՏՈՒԻՐԱԿԻ ՆՇԱՆԱԿՈՒՄ 1 Յունիս 2016 – ցարդ

Թէ անմիջական ինչ ազդեցութիւն կամ հետեւանք ունեցան Մխիթարեան սաներու բողոքի այս արտայայտութիւնները Վատիկանի Սբ. Աթոռին մօտ կարելի չէ յստակօրէն կամ առարկայական կերպով վկայակոչել։ Սակայն այս հարցով նշանակելի զարգացում մը կ՚արձանագրուէր այդ շրջանին։ Արդարեւ, այս խնդրագիրներու առաքումէն մի քանի ամիս անց «30 Ապրիլ 2016 թուակիր վճռագրով Ն.Ս. Ֆրանսիսկոս Պապը Մխիթարեան Միաբանութեան համար Պապական Պատուիրակ կը նշանակէր, լիազօր իրաւասութիւններով, Պոլսոյ Հայ Կաթողիկէ թեմի առաջնորդ Գերպ. Լեւոն Արք. Զէքիեանը։ Պատուիրակի իրաւասութիւնները լրիւ ի զօրու կը դառնային, ստորագրութեան իրաւունքով նաեւ քաղաքական ատեաններու առջեւ 1 Յունիս 2016 թուականէն սկսեալ» (տե՛ս Վենետիկի Մխիթարեան Միաբանութեան Դիւանի 31 Մայիս 2016 Հաղորդագրութիւնը)։

            Միաժամանակ հայ մամուլին մէջ լոյս կը տեսնէր Վենետիկի Մխիթարեան Միաբանութեան Դիւանի 2 Ապրիլ 2018 թուակիր հաղորդագրութիւնը ուր կ՚ըսուէր. «…Անցնող տասը ամիսներու ընթացքին տեղի ունեցած է պարտքերու նուազում մը թէ՛ որոշ նուիրատուութիւններու շնորհիւ եւ թէ՛ վաճառումովը երկար ժամանակէ ի վեր լքուած ու ներկայ միջոցներով շահագործումը անկարելի դարձած ինչ-ինչ դատարկ տարածքներու»։

            Վերոյիշեալ հաղորդագրութեան հրապարակումէն հազիւ մէկ ամիս անց Վենետիկի Մխիթարեան Միաբանութեան անդամ եւ «Լիբանանի եւ Միջին Արեւելքի Միաբանութեան մեծաւոր Հ. Մեսրոպ Թ. Ծ. Վրդ. Սիւլահեանի» ստորագրութեամբ 4 Մայիս 2018 թուականին լիբանանահայ մամուլին մէջ լոյս կը տեսնէր նոր հաղորդագրութիւն մը ուր կ՚ըսուէր (տե՛ս ԱԶԴԱԿ օրաթերթ 4 Մայիս 2018, ԱՐԱՐԱՏ եւ ԶԱՐԹՕՆՔ օրաթերթեր 7 Մայիս, 2018). «Մխիթարեան վարժարանի վաճառուելու լուրը անհիմն է։ 2018-2019 տարեշրջանին կը սկսի իր վերամուտը իր նոր եւ ժամանակակից վարժարանին մէջ՝ Ռաուտա»։ Հաղորդագրութիւնը անգամ մը եւս կը պնդէր, թէ «Մխիթարեան վարժարանը ո՛չ պիտի փակուի, ո՛չ ալ հողատարածքը վաճառքի է։ Այդ տարաձայնութիւնը բոլորովին զուրկ է ճշմարտութենէն։ Արդարեւ, միաբանութեան նշանակուած պատուիրակի որոշումով Մխիթարեան վարժարանի 2018-2019 տարեշրջանին կրթական տարեշրջանը պիտի կատարուի վերանորոգ դպրոցին մէջ որ կը գտնուի Ռաուտայի բարձունքին»։

            Այս հաղորդագրութեան համաձայն Հազմիէի Մխիթարեան վարժարանը «կը փոխադրուէր» Պէյրութի մօտակայ արուարձան Ռաուտայի շրջան, նոր տնօրէնութեամբ եւ ուսուցչական կազմով։

            Նոյնպիսի բովանդակութեամբ, բայց այս անգամ Վենետիկի Մխիթարեան Միաբանութեան Դիւանին կողմէ անթուակիր հաղորդագրութիւն մըն ալ լոյս կը տեսնէր լիբանանահայ մամուլին մէջ 1 Օգոստոս 2018 թուականին, ուր անգամ մը եւս կը շեշտուէր թէ Մխիթարեան վարժարանը կը փոխադրուէր Ռաուտա եւ թէ Հազմիէի հողատարածքը ծախու չէր։ Հաղորդագրութեան մէջ սակայն աչքի կը զարնէին հետեւեալ երկու պարբերութիւնները։

            – «Հազմիէի տեսուչ Հ. Յովսէփ (Ծ.) Վրդ. Թոփալեանի միաբանական եւ կանոնական կապերը Մխիթարեան Միաբանութեան հետ դադրած են 9 Յունիս 2018 թուականէն սկսեալ։

            – Հազմիէի կալուածը կը վայելէ արդէն Միջին Արեւելքի չափանիշով հայ գործակալութեան մը արհեստավարժ հոգատարութիւնը։ Նպատակն է այնտեղ գործող դպրոցը փոխադրել Ռաուտա, յետ այստեղի կալուածին վերանորոգութեան, իսկ պահել Հազմիէն որպէս նորաշէն հասութաբեր (ընդգծումը ինծմէ) կալուած՝ ի նպաստ գլխաւորաբար Միաբանութեան Միջին Արեւելքի մէջ գործունէութեան»։

            Այս հաղորդագրութենէն ի յայտ կու գար թէ Հազմիէի Վիեննական Մխիթարեան վարժարանի հողատարածքի վաճառքին շուրջ ստեղծուած ներքին սուր տարակարծութիւնները յանգած էին Վարժարանի այժմու (արդէն նախկին – ՆՈՐ ՕՐ) տնօրէն Հ. Յովսէփ Ծ. Վրդ. Թոփալեանի անձին դէմ կարգապահական որոշումի մը՝ Մխիթարեան Միաբանութենէն հեռացնելով 40 տարիներէ ի վեր դպրոցի Տնօրէնութիւնը իր ուսերուն շալկած օրինակելի հոգեւորական մը, որ իր կեանքին սպառնացող վտանգներուն հակառակ ո՛չ միայն ապահոված էր վարժարանին ֆիզիքական գոյութիւնը Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի ամէնէն թէժ օրերուն, այլեւ ճարտար ֆինանսագիտութեամբ դպրոցի նիւթականը յաջողած էր ապահովել եւ տեւականացնել, երբ ուրիշ հայ վարժարաններ կը տառապէին մեզի ծանօթ պիւտճէական դժուարութիւններէ։

***

            Դժբախտաբար մեր իրականութենէն ներս վերջին տարիներուն կալուածային այս հաշիւները եւ նկատառումները պատճառ կ՚ըլլան որ իրենց կրթական գործունէութեամբ ծանօթ օջախներ սփիւռքի մէջ ի՜նչ-ի՜նչ արդարացումներով փակուին։ Ու մենք, որ վարժուած ենք ճոռոմաբանութիւններ լսելու հայ դպրոցի, հայ կրթութեան եւ հայ մշակոյթի անկրկնելի դերին կարեւորութեան մասին, հիմա պարտադրաբար կը լսենք անվերջանալի եղերերգ մը անոնց շիջումը բացատրող կամ պատճառաբանող։

            Մեզմէ ո՛չ ոք կը յաւակնի Մխիթարեան Միաբանութեան հայրերուն եւ անդամներուն հայրենասիրութեան դաս տալ։ Մեզմէ ո՛չ ոք կը ստորագնահատէ անոնց աշխատանքը եւ ծառայութիւնը հայ մտքին, գիրքին, պատմութեան եւ մշակոյթին։ Մեզմէ ո՛չ ոք վայրկեան մը իսկ վարանումով կը նայի անոնց կրթական վաստակին։ Սակայն փաստօրէն յենուելով իրենց հաղորդագրութիւններու բովանդակութեան, մօտիկ անցեալի իրենց գործած կալուածային եւ ներդրումային սխալներուն եւ անոնցմէ բխած հետեւանքներուն վրայ, իրաւունք ունինք ըսելու թէ Վենետիկի Մխիթարեան Միաբանութիւնը պէտք ունի ֆինանսական հարցերու մէջ աւելի հասուն գիտութեան եւ կարողականութեան, եթէ կ՚ուզէ իր գոյութիւնը պահպանել այս բարդ աշխարհի զարգացումներու լոյսին տակ։ Սփիւռքի պայմաններուն մէջ մերինը չի՛ կրնար նահանջի պայքար մը ըլլալ ո՛չ ալ անցեալի աւանդներու եւ ժառանգութեան զոհաբերումը ժամանակաւոր լուծումներու փնտռտուքով։

 

***

            Հակառակ շատերուս սպասումին, Հազմիէի Մխիթարեան երկրորդական վարժարանի կալուածի վաճառքի եւ դպրոցի «փոխադրութեան» շուրջ ստեղծուած անօրինակ տագնապը հայ մամուլի ուշադրութեան չարժանացաւ, թէեւ լիբանանեան մամուլի օտար ներկայացուցիչներ լայնօրէն բացատրեցին եւ մեկնութիւններ տուին այդ ուղղութեամբ։

            … Ուրիշներու նման ես ալ իբրեւ նախկին Մխիթարեան սան (1956-էն մինչեւ 1963 թուականի աւարտական տարին) ու ապա նոյն հաստատութեան մէջ պաշտօնավարող ուսուցիչ (1969-1974) համալսարանական կրթութենէս ետք, շատ մեծ ցաւ, վիշտ եւ ընդվզում կ՚ապրիմ ի տես այս հարցի զարգացումին։ Շատերու նման ես ալ մօտէն ծանօթ եմ Վենետիկի եւ Վիեննայի Մխիթարեան Միաբանութիւններու ազգանուէր գործունէութեան, անոնց վիթխարի աւանդին եւ առաքելութեան ու ամէն առիթով դասախօսած եմ, գրած եմ եւ խօսած եմ այդ աւանդի կարեւորութեան մասին։ Հետեւաբար, այս յօդուածը մտավախութեան մը արտայայտութիւնն է որ մեր նօսրացող մարդկային եւ նիւթական միջոցները յաճախ յումպէտս կը վատնուին անկարող եւ անկար վարչական որոշումներու պատճառով։ Սփիւռքահայ ժողովուրդին տարտղնուած վիճակին մէջ ուժերու խելացի եւ խելամիտ գործածութիւնը ահնհրաժեշտ է եւ մեզմէ ո՛չ ոք իրաւունք ունի ընկրկելու, երբ ընկրկումի տանող այդքան պատճառներ կան։ Սփիւռքի մէջ ամէ՛ն օր ականատես ենք այդ անհաւասր պայքարի գործած աւերներուն ու կացութիւնը իր ներկայ վիճակին մէջ յուսատո՛ւ չէ։ Ամէնքս իրարհաւասար իրաւունքը ունինք մտահոգուելու եւ պարտաւորութիւնը իրարու հետ գործակցելու։

 

(Յապաւումներով)

 

Հիւսթըն, Թեքսաս, 27 Օգոստոս 2018

Share Button

Մեկնաբանել

Լրատուութեան գործընկեր